Strona główna / Lexpress blog / Aktualności

Co w ściekach piszczy, czyli praktycznie o odprowadzaniu ścieków Cz. 2 – Kiedy ścieki bytowe lub komunalne spełniają wymagane warunki?

Autor: Borys Bojda

Aktualności 22.06.2026

Z treści poprzedniej publikacji z tej serii mogliście się Państwo dowiedzieć, w jaki sposób należy prawidłowo pobierać próbki ścieków oczyszczonych do badań laboratoryjnych celem oznaczenia zawartości substancji zanieczyszczających. W tym artykule przybliżymy zasady, według których ocenia się, czy ścieki bytowe lub komunalne (w tym ścieki komunalne stanowiące mieszaninę ścieków bytowych z przemysłowymi albo z wodami opadowymi lub roztopowymi) spełniają wymagane warunki.

Podstawa prawna

Kwestie związane ze sposobem oceny jakości ścieków, podobnie jak w przypadku
poboru próbek, reguluje Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, a także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych[1].

Ścieki bytowe i ścieki komunalne – kiedy spełniają wymagane warunki?

Oceniając, czy ścieki bytowe i komunalne spełniają wymagane warunki należy brać pod uwagę równocześnie kwestie związane z zawartością poszczególnych substancji zanieczyszczających w pobranych próbkach ścieków oczyszczonych, jak również
należy monitorować liczbę średnich dobowych próbek ścieków pobranych w rocznym okresie obowiązywania pozwolenia wodnoprawnego, które nie spełniają warunków określonych w pozwoleniu.

Przez próbkę średnią dobową rozumie się próbkę pobraną na potrzeby ustalania wartości substancji zanieczyszczających[2] powstałą ze zmieszania próbek pobieranych ręcznie lub automatycznie w odstępach co najwyżej dwugodzinnych, proporcjonalnych do przepływu, w okresie doby.

Ogólną zasadą jest, że zawartość w ściekach bytowych i komunalnych takich substancji jak BZT₅, ChZT, zawiesina ogólna, azot ogólny i fosfor ogólny nie powinna przekraczać maksymalnych wartości określonych w załączniku nr 2 do rozporządzenia z 2019 r. (które w odniesieniu do konkretnej oczyszczalni określane są także w treści pozwolenia wodnoprawnego, w zależności od wskaźnika RLM[3]), jednakże zgodnie z obowiązującymi zasadami oceny jakości ścieków bytowych i komunalnych, możliwe jest występowanie pewnych przekroczeń w zakresie zawartości ww. substancji w poszczególnych próbkach ścieków, bez narażania się na zarzut naruszenia wymaganych prawem warunków odprowadzania ścieków.

Jak zatem ocenia się jakość ścieków pod względem zawartości poszczególnych substancji?

Jeżeli chodzi o ocenę jakości ścieków pod względem zawartości w pobranych próbkach substancji określonych wskaźnikami: BZT₅, ChZT i zawiesiny ogólnej, to wiemy już, że zasadniczo nie powinny występować w tym zakresie żadne przekroczenia. Jeżeli jednak dojdzie do przekroczeń, należy w pierwszej kolejności sprawdzić, czy liczba średnich dobowych próbek wykazujących przekroczenia w zakresie powyższych substancji mieści się w dopuszczalnym „limicie” takich nieprawidłowych próbek.

„Limit” średnich dobowych próbek niespełniających wymagań określa załącznik nr 7 do rozporządzenia z 2019 r. i wynosi on np.:

przy poborze 1-3 średnich dobowych próbek w okresie roku (niezmiennie rozumianego jako roczny okres obowiązywania pozwolenia wodnoprawnego, a nie rok kalendarzowy): 0 próbek,
przy poborze 4-7 średnich dobowych próbek w okresie roku: 1 próbka,
przy poborze 8-16 średnich dobowych próbek w okresie roku: 2 próbki.

Jednocześnie należy mieć na względzie, iż przekroczenie dopuszczalnych zawartości tych substancji w próbkach niespełniających wymagań nie może przekraczać 100% dla BZT₅, i ChZT oraz 150% dla zawiesiny ogólnej.

Jeżeli natomiast mówimy o ocenie jakości ścieków pod względem zawartości dwóch pozostałych substancji zanieczyszczających, tj. azotu ogólnego i fosforu ogólnego, to pod uwagę bierze się nie tyle wartości zmierzone w poszczególnych próbkach średnich dobowych, ile ocenia się, czy średnia roczna[4] wartość tych substancji nie przekracza dopuszczalnego maksimum.

Zobrazujmy sobie powyższe zagadnienie w oparciu o następujące przykłady:

Przykład nr 1

W opisanym przypadku doszło do przekroczenia warunków wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi, ponieważ:

Liczba próbek niespełniających wymagań w zakresie zawartości BZT₅, ChZT i zawiesiny ogólnej nie mieści się w limicie – przy poborze 4 próbek rocznie tylko 1 próbka może nie spełniać warunków. W opisanym przykładzie stwierdzono przekroczenia w dwóch próbkach;
W próbce nr 3 przekroczenie normy w zakresie zawartości BZT₅ w odprowadzanych ściekach było wyższe niż 100%.

Przykład nr 2

W tym przypadku nie doszło do naruszenia, ponieważ:

Liczba próbek niespełniających wymagań pod kątem zawartości BZT₅, ChZT lub zawiesiny ogólnej mieści się w dopuszczalnym limicie, który wynosi 1 próbkę (doszło jedynie do przekroczenia zawartości ChZT w próbce nr 2, a przekroczenie jest mniejsze niż 100%);
Pomimo przekroczeń w zakresie zawartości azotu ogólnego w dwóch próbkach, wymagania zostały spełnione, ponieważ średnia roczna zawartość azotu ogólnego w ściekach nie przekracza wartości maksymalnej (śr. roczna wynosi w tym przypadku 14 mg N/l przy dopuszczalnych 15 mg N/l).

A co, jeżeli ścieki komunalne stanowią mieszaninę ścieków bytowych z przemysłowymi albo wodami opadowymi lub roztopowymi?

Jeżeli pozwolenie wodnoprawne obejmuje wprowadzanie do wód lub do ziemi ścieków komunalnych stanowiących mieszaninę bytowych ze ściekami przemysłowymi albo wodami opadowymi lub roztopowymi, wówczas niezależnie od oceny jakości ścieków pod kątem zawartości BZT₅, ChZT, zawiesiny ogólnej, fosforu ogólnego i azotu ogólnego, należy także badać pobrane próbki ścieków pod względem zawartości innych substancji. Katalog substancji, które mogą występować w takich ściekach określa tabela II załącznika nr 4 do rozporządzenia z 2019 r. i znajdują się tam takie substancje jak np. chlorki, siarczany, fluorki, ołów czy węglowodory ropopochodne[1]. Z kolei to, które konkretnie substancje dotyczą ścieków z danej oczyszczalni precyzuje pozwolenie wodnoprawne.

Ścieki komunalne stanowiące mieszaninę ścieków bytowych ze ściekami przemysłowymi albo wodami opadowymi lub roztopowymi spełniają wymagane warunki w zakresie najwyższych dopuszczalnych wartości substancji zanieczyszczających określonych w pozwoleniu wodnoprawnym (wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia z 2019 r.), jeżeli liczba pobranych w okresie roku średnich dobowych próbek wykazujących przekroczenia mieści się we wspomnianym już „limicie” wskazanym w załączniku nr 7 do tego rozporządzenia.

Dodatkowo, zawartość substancji „przemysłowych” w średnich dobowych próbkach niespełniających wymagań nie może przekraczać dopuszczalnych norm o więcej niż 100%

Mechanizm wygląda zatem analogicznie jak w przypadku oceny zawartości BZT₅, ChZT, zawiesiny ogólnej.

W kolejnym artykule z tej serii przybliżymy zasady, według których dokonuje się oceny jakości ścieków przemysłowych.

[1] Tabela II załącznika nr 4 wymienia 59 substancji

[1] Dz. U. z 2019 r. poz. 1311; w treści artykułu także jako „rozporządzenie z 2019 r.”

[2] Z wyjątkiem ustalania wartości odczynu (pH) i temperatury. Jakkolwiek odczyn (pH) i temperatura nie są „substancjami” sensu stricto, rozporządzenie z 2019 r. traktuje te wskaźniki jak substancje zanieczyszczające, lecz – ich wartości oceniane są na nieco innych zasadach i dotyczy to przede wszystkim ścieków przemysłowych

[3] Równoważna liczba mieszkańców – ładunek substancji organicznych biologicznie rozkładalnych wyrażonych jako wskaźnik pięciodobowego biochemicznego zapotrzebowania tlenu (BZT₅) w ilości 60 g tlenu na dobę

[4] Średnią roczną wartość azotu ogólnego i fosforu ogólnego ustala się poprzez obliczenie średniej arytmetycznej ze wszystkich średnich dobowych wartości azotu ogólnego i fosforu ogólnego z okresu roku.