Odwrócony VAT w branży budowlanej

Podwykonawcy świadczący usługi budowlane nie będą odprowadzać podatku VAT należnego – usługi te zostały bowiem objęte mechanizmem odwróconego obciążenia (reverse charge). Podatek ten będzie odprowadzany przez podatników nabywających usługi budowlane od swoich podwykonawców.

Mechanizm odwróconego obciążenia z założenia ma przeciwdziałać wyłudzeniom VAT. Do tej pory listę tzw. „towarów wrażliwych” stanowiły przede wszystkim: złom, niektóre wyroby stalowe, srebro, złoto i elektronika (komputery przenośne, telefony komórkowe, konsole do gier). Od 1 stycznia 2017 r. do katalogu czynności objętych odwróconym obciążeniem dołączyły usługi budowlane.

Zostały one szczegółowo wymienione w załączniku nr 14 ustawy o VAT, gdzie znaleźć można między innymi: roboty budowlane związane z wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych, roboty ogólnobudowlane związane z budową autostrad, dróg, ulic, dróg szynowych, kolei podziemnych, tuneli i mostów, rurociągów, linii wodociągowych i telekomunikacyjnych, elektrowni, nadbrzeży, portów, stadionów, roboty związane z wykonywaniem instalacji gazowych, zakładaniem izolacji, ogrodzeń, roboty malarskie i szklarskie.

Problematyczny jest fakt, że przepisy ustawy nie definiują pojęcia „podwykonawcy”, co w praktyce powoduje trudności z ustaleniem, kiedy rzeczywiście należy zastosować mechanizm odwróconego obciążenia. Podczas konsultacji społecznych Ministerstwo wyjaśniało, że należy odwołać się do słownikowej definicji tego pojęcia, zgodnie z którą podwykonawca to „firma lub osoba wykonująca pracę na zlecenie głównego wykonawcy”. W takim ujęciu trudna w ocenie może być np. sytuacja dalszych podwykonawców, którzy za zgodą wykonawcy i inwestora zawierają umowy z podwykonawcami (zgodnie z art. 647 (1) §3 Kc).

Kwestia jest o tyle istotna, że nieprawidłowe wystawienie faktury może mieć negatywne konsekwencje zarówno dla sprzedawcy, jak i nabywcy. Jeżeli bowiem zostanie wystawiona faktura z VAT, którego być nie powinno, usługobiorca może mieć problem z odliczeniem podatku od takiej faktury. Dodatkowo usługobiorca będzie zobowiązany do wykazania podatku należnego wraz z ewentualnymi odsetkami.

Natomiast w przypadku wystawienia faktury bez VAT z adnotacją „odwrotne obciążenie” w sytuacji, gdy VAT powinien być wykazany na zasadach ogólnych, od wystawcy faktury organ podatkowy będzie domagał się zapłaty podatku należnego wraz z ewentualnymi odsetkami.

Zastosowanie odwróconego obciążenia wyłącznie w zakresie podwykonawców powoduje również ryzyko powstania zatorów płatniczych wśród tej grupy podatników. Zakupując bowiem materiały niezbędne do świadczenia usług budowlanych jako podwykonawcy, będą zobowiązani do zapłaty podatku naliczonego, którego nie będą mieli od czego odliczyć, gdyż sami będą wystawiać faktury sprzedażowe bez VAT (z adnotacją „odwrotne obciążenie”). Natomiast termin na zwrot podatku VAT zasadniczo wynosi 60 dni. Powyższe powoduje, że podwykonawcy będą musieli zapewnić sobie środki na pokrywanie podatku naliczonego, który zostanie zwrócony w późniejszym terminie.