Opłata za „foliówki” już od stycznia 2018

Pobór opłaty ma być obowiązkowy od 1 stycznia 2018 r.

Do Sejmu wpłynął rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (druk nr 1730), która nakłada na przedsiębiorców zajmujących się handlem hurtowym i detalicznym, m.in. obowiązek poboru od klientów nabywających foliowe torby na zakupy, tzw. „opłaty recyklingowej”.

Przekazane do Sejmu propozycje odbiegają od tych proponowanych przez stronę rządową jeszcze w grudniu 2016 r.[1] Szczególne zaskoczenie i zaniepokojenie wśród przedsiębiorców budzi regulacja przewidująca wejście w życie obowiązku poboru ww. opłaty już od 1 stycznia 2018 r., a nie jak pierwotnie zakładano od 1 stycznia 2019 r.

Z uzasadnienia do projektu nie wynika skąd ta zmiana, niemniej wśród przedsiębiorców, których wprowadzany obowiązek bezpośrednio dotyka, wywołuje zdecydowany sprzeciw. Nie jest wykluczone, że przyjęcie opcji wcześniejszego wejścia w życie ww. regulacji wynika z ostrzeżeń wystosowanych przez Komisję Europejską co do nie wypełnienia w terminie, m.in. przez Polskę, obowiązku transpozycji Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/720 z dnia 29 kwietnia 2015 r. zmieniającej dyrektywę 94/62/WE w odniesieniu do zmniejszenia zużycia lekkich, plastikowych toreb na zakupy (Dz. Urz. UE L 115/11 z 6.05.2015).[2]. 

W kontekście powyższego należy jednak zwrócić uwagę, iż w świetle Dyrektywy, państwa członkowskie do 31 grudnia 2018 r. przyjąć mają m.in. środki zapewniające, aby lekkie plastikowe torby na zakupy nie były oferowane za darmo w punktach sprzedaży towarów lub produktów. Wobec proponowanych rozwiązań, słuszne wydaje się stanowisko, iż „Decyzja rządu nie ma uzasadnienia prawnego, a jedynie fiskalne. Przedwczesne wprowadzenie systemu opłat wygeneruje dodatkowe, nieplanowane koszty, które poniesie konsument dokonujący zakupów w sklepie”.[3] Zdaniem Konfederacji Lewiatan, wejście w życie projektowanych rozwiązań nie od stycznia 2019, lecz od stycznia 2018 roku, „to złamanie wcześniejszych ustaleń i uzgodnień”.[4]

Wejście w życie nowelizacji „będzie kłopotliwe szczególnie dla branży budowlanej i sklepów wyspecjalizowanych”

Prezentowane w przedmiotowym zakresie głosy przedsiębiorców sprowadzają się m.in. do wskazania, że potrzebują oni więcej, aniżeli do 1 stycznia 2018 r., czasu, aby przygotować się do nowej sytuacji, w tym opracować muszą strategie rozwoju innych produktów, które zastąpią „kurczący się popyt” na torebki foliowe.[5] Przyśpieszenie wejścia w życie wskazanych regulacji wywołuje spory niepokój, m.in. w branży zajmującej się produkcją, objętych nową opłatą, lekkich torebek, jeśli brać pod uwagę choćby konieczność zmiany przez tych przedsiębiorców profilu produkcji wiążącą się z przeprowadzaniem badania rynku, poszukiwaniem potencjalnych kontrahentów i odbiorców na nowe produkty, a dalej zamówieniem nowych maszyn i urządzeń. Wskazuje się, że „przyspieszenie wejścia w życie omawianych regulacji spowoduje straty tych przedsiębiorców związane z niewykorzystanymi materiałami i surowcami przeznaczonymi do produkcji lekkich torebek foliowych”.[6]

Zdaniem Konfederacji Lewiatan[7], szybsze niż pierwotnie zakładano (bo o rok wcześniej)  wejście w życie proponowanych rozwiązań może być kłopotliwe także dla branży budowlanej i sklepów wyspecjalizowanych, co będzie konsekwencją m.in. zbyt krótkiego czasu na podjęcie i przeprowadzenie negocjacji między placówkami handlowymi, a producentami toreb foliowych. W świetle prezentowanego stanowiska, wejście w życie ww. regulacji już od stycznia 2018 r., zmusi szereg firm do gwałtownego i kosztownego przyspieszenia zmian w systemach kasowych.

Wobec prezentowanej propozycji rządu, przedsiębiorcy apelują o przywrócenie wcześniej proponowanego terminu wejścia w życie obowiązku poboru opłaty recyklingowej, tj. od stycznia 2019 roku. Na ile skutecznie, czas pokaże.

Zmiana termin wejścia w życie ustawy to nie wszystko …

Niezależnie od powyższego zwraca uwagę, iż zmiana terminu wejścia w życie proponowanych rozwiązań, to nie jedyna, jaka pojawiła się w aktualnej wersji projektu ustawy w stosunku do jej wcześniejszych wersji. Wobec pojawiających się rozbieżności[8] projektowane rozwiązania, w wersji z lipca br., nie posługują już się określeniem „konsumenta”, a pobierana opłata recyklingowa dotyczyć ma każdego nabywającego torbę. Mało tego, opłacie recyklingowej podlegać będą wyłącznie lekkie torby na zakupy, które są przeznaczone do pakowania produktów oferowanych w danej jednostce handlu. W ocenie Ministerstwa Środowiska, doprecyzowanie ww. definicji ma zagwarantować, że opłata recyklingowa nie będzie pobierana więcej niż raz za tę samą lekką torbę na zakupy, tj. po raz pierwszy pomiędzy producentem a jednostką handlową, a po raz drugi pomiędzy jednostką handlową a klientem. Zapewnić ma to zgodność polskiego prawa z przepisami Dyrektywy  94/62/WE w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych.[9]

W kontekście zmian wprowadzanych w projekcie uwagę zwraca także fakt, iż o ile w wersji z grudnia 2016 r. szereg obowiązków związanych z poborem przez przedsiębiorców opłaty recyklingowej spoczywał także na marszałkach województw, tak w projektowanej obecnie wersji ustawy zrezygnowano z szeregu wcześniejszych zapisów. Dla przykładu, całkowicie zrezygnowano z rozwiązań, w świetle których, niewniesienie opłaty w ustawowo zakreślonym terminie bądź wniesienie jej w wysokości niższej od należnej powodować miało, że marszałek województwa, w drodze decyzji, określać miał wysokość zaległej opłaty, stosując stawkę obowiązującą w roku kalendarzowym, w którym powinna ona zostać pobrana. Z kolei, w razie braku zapłaty opłaty w wysokości wynikającej z tak wydanej decyzji, marszałek województwa, również w drodze decyzji, określać miał dodatkową opłatę recyklingową w wysokości odpowiadającej 50% kwoty niewniesionej opłaty recyklingowej.

Obowiązki ewidencyjne i sprawozdawcze

Z zapisów projektu ustawy w wersji z lipca br. wynika także, iż zrezygnowano z nakładania na przedsiębiorców prowadzących jednostki handlowe, hurtowe i detaliczne, obowiązku prowadzenia ewidencji, a także sporządzania i składania marszałkowi województwa rocznych sprawozdań w zakresie produktów, opakowań oraz gospodarki odpadami, zawierających m.in. dane o liczbie wydanych lekkich plastikowych toreb na zakupy. Zmiana w tym zakresie jest konsekwencją uwzględnienia zaleceń Stałego Komitetu Rady Ministrów oraz uwag Ministerstwa Finansów, które wskazywało, że prowadzenie ewidencji i sprawozdawczości przez sprzedawców detalicznych, z uwagi na swoją uciążliwość spowoduje nadmierne obciążenie dodatkowymi obowiązkami sprzedawców, zwłaszcza tych prowadzących małe punktu handlowe oraz pogorszy ich sytuację wobec podmiotów mogących korzystać z efektu skali. Wobec rezygnacji z obowiązku ewidencji i sprawozdawczości wskazano, że liczba toreb wydanych użytkownikom w danym roku szacowana będzie na podstawie informacji o wpływach z opłaty recyklingowej, którą będą przekazywać Ministrowi Środowiska marszałkowie województw za pomocą bazy danych (BDO).

W niezmienionym do pierwotnego kształcie pozostawiono regulacje dotyczące sankcji za nierealizowanie obowiązku poboru opłaty recyklingowej. Zgodnie z poprzednimi założeniami, sprzedawca, który wbrew obowiązkowi nie pobierze wymaganej opłaty recyklingowej od nabywającego lekką plastikową torbę na zakupy, podlegać będzie administracyjnej karze pieniężnej w wysokości od 500 zł do 20 000 zł.

W dniu 19 lipca 2017 roku, odbyło się I czytanie projektu ustawy na posiedzeniu Sejmu. Wobec ciągłych zmian, niespodzianek oraz wysuwanych postulatów do omawianych regulacji, nie można dzisiaj przewidzieć, w jakim ostatecznie kształcie oraz kiedy obowiązek poboru opłaty wejdzie w życie. Aktualnie projekt został skierowany do Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej, z zaleceniem przedstawienia sprawozdania do 11 września 2017 r.