Pracownicze plany kapitałowe

Ustawa o Pracowniczych Planach Kapitałowych[1] została podpisana przez Prezydenta. Ustawa wejdzie w życie 1 stycznia 2019 r. Największe firmy mają zacząć stosować nowe przepisy od 1 lipca 2019 r. Pracodawcy, zobowiązani do wprowadzenia planów kapitałowych, muszą zweryfikować obowiązki, jakie nałoży na nich Ustawa, ewentualnie  poszukać rozwiązań alternatywnych.

Pracownicze Plany Kapitałowe (dalej: PPK) mają być powszechnym, dobrowolnym i prywatnym systemem długoterminowego oszczędzania dla pracowników, tworzonym i współfinansowanym przez pracodawców i Państwo. 

Zgodnie z założeniem Ustawy, PPK mają być prowadzone w celu systematycznego oszczędzania przez ich uczestników z przeznaczeniem na wypłatę po osiągnięciu 60 roku życia.

Do prowadzenia PPK zobowiązani będą przede wszystkim pracodawcy, ale także zleceniodawcy, nakładcy, rolnicze spółdzielnie produkcyjne, spółdzielnie kółek rolniczych oraz podmioty w których działa rada nadzorcza, jeżeli ich członkowie są wynagradzani z tytułu pełnienia tych funkcji, o ile zatrudniają co najmniej jedną osobę, za którą odprowadzane są składki emerytalne i rentowe do ZUS. Do PPK będzie obowiązywać tzw. automatyczny zapis osób zatrudnionych w wieku od 18 do 55 roku życia.

Z obowiązku prowadzenia PPK na mocy Ustawy zwolnieni zostali:

• osoby samozatrudnione, o ile nie zatrudniają pracowników;
• mikroprzedsiębiorcy w rozumieniu ustawy prawo przedsiębiorców[2], jeżeli wszystkie osoby zatrudnione złożą deklarację rezygnacji z dokonywania wpłat do PPK oraz
• podmioty zatrudniające, które w dniu objęcia ich przepisami Ustawy prowadzą Pracowniczy Program Emerytalny (PPE) oraz naliczają i odprowadzają składki podstawowe do PPE w wysokości co najmniej 3,5% dla min. 25% osób zatrudnionych.

Pracodawca zobowiązany będzie dokonać wyboru instytucji finansowej zarządzającej PPK oraz otworzy za jej pośrednictwem dla pracowników imienne rachunki, na których będą gromadzone ich oszczędności – prywatne konta PPK. Z uwagi na powyższe Ustawa wprowadza dwa rodzaje umów – umowę o zarządzanie PPK oraz umowę o prowadzenie PPK.

1. Umowa o zarządzanie PPK

Umowę o zarządzanie PPK zawierał będzie podmiot zatrudniający z instytucją finansową, tj. funduszem inwestycyjnym, funduszem emerytalnym, pracowniczym towarzystwem emerytalnym lub zakładem ubezpieczeń, które zostały umieszczone w ewidencji PPK. Umowa będzie zawierana w postaci elektronicznej.

Wyboru instytucji finansowej dokonywać będzie podmiot zatrudniający, w porozumieniu
z zakładową organizacją związkową, działającą w tym podmiocie, a w przypadku jej braku
z reprezentacją osób zatrudnionych, wyłonioną w trybie przyjętym u danego pracodawcy.
W przypadku braku porozumienia, pracodawca zobowiązany będzie wybrać tę instytucję finansową, która oferuje najbardziej korzystne warunki zarządzania środkami gromadzonymi w PPK.

2. Umowa o prowadzenie PPK

Podmiot zatrudniający będzie zobowiązany zawrzeć w imieniu i na rzecz osób zatrudnionych-umowę o prowadzenie PPK z instytucją finansową, z którą uprzednio zawarł umowę o zarządzanie PPK. Podmiot zatrudniający zobowiązany będzie do zawarcia umowy o prowadzenie PPK w imieniu i na rzecz zatrudnionego po upływie trzeciego miesiąca od zatrudnienia w podmiocie zatrudniającym (nie później niż do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin trzech miesięcy zatrudnienia). Przyjęcie terminu trzech miesięcy zatrudnienia wynika ze specyfiki prawa pracy, w tym np. z długości umów o pracę na okresy próbne, które mogą być zawierane na 3 miesiące.

W przypadku gdy podmiot zatrudniający nie dopełni obowiązku zawarcia umowy o prowadzenie PPK w ustawowym terminie, Ustawa przewiduje, że w pierwszym dniu po upływie tego terminu, z mocy prawa powstanie stosunek prawny wynikający z umowy o prowadzenie PPK pomiędzy osobą zatrudnioną a instytucją finansową, z którą podmiot zatrudniający zawarł umowę o zarządzanie PPK.

Na podstawie tej umowy przyjmowane będą wpłaty i wypłaty transferowe, które następnie będą przeliczane na jednostki uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym lub też na jednostki rozrachunkowe funduszu emerytalnego.

Uczestnik będzie mógł zrezygnować z dokonywania wpłat do PPK w każdym czasie na podstawie pisemnej deklaracji złożonej podmiotowi zatrudniającemu. Uczestnik, będzie mógł również w każdym czasie ponownie przystąpić do oszczędzania w PPK.

Uczestnik PPK, tj. pracownik będzie mógł w tym samym czasie być stroną więcej niż jednej umowy o prowadzenie PPK. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy pracownik będzie zatrudniony przez różne podmioty zatrudniające, które zawarły umowy o zarządzanie PPK z różnymi instytucjami finansowymi.

Dla zapobieżenia sytuacjom, w których podmiot zatrudniający będzie wymuszał złożenie rezygnacji z dokonywania wpłat do PPK, celem zmniejszenia obciążeń składkowych, nakłanianie uczestnika do rezygnacji z dokonywania wpłat do PPK ma stanowić wykroczenie, zagrożone karą grzywny.              

3. Wpłaty dokonywane do PPK

Wpłaty dokonywane do PPK mają być finansowane z własnych środków przez pracodawcę i pracownika.

Wpłata podstawowa do PPK finansowana przez podmiot zatrudniający wynosi 1,5% wynagrodzenia, stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe pracownika. Podmiot zatrudniający będzie mógł zadeklarować w umowie o zarządzanie PPK dokonywanie wpłaty dodatkowej do PPK w wysokości do 2,5% wynagrodzenia. Wpłata dodatkowa będzie mogła być różnicowana dla poszczególnych grup osób zatrudnionych w danym podmiocie, wyróżnionych ze względu na długość okresu zatrudnienia albo na podstawie postanowień regulaminu wynagrodzeń lub układu zbiorowego pracy. Wpłaty dokonywane do PPK, zarówno podstawowe, jak i dodatkowe, finansowane przez podmiot zatrudniający, nie będą wliczane do wynagrodzenia stanowiącego podstawę ustalenia wysokości obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Wpłata podstawowa do PPK finansowana przez pracownika ma zasadniczo wynosić 2% wynagrodzenia i ma być potrącana z wynagrodzenia po jego opodatkowaniu. Uczestnik będzie mógł zadeklarować wpłatę dodatkową w wysokości do 2% wynagrodzenia.

Podmiot zatrudniający będzie obowiązany do obliczenia i dokonania do wybranej instytucji finansowej tak wpłat finansowanych przez niego jak i przez pracownika. Wpłaty mają być obliczane i dokonywane w terminie wypłaty wynagrodzenia i wpłaty składek na ubezpieczenia społeczne przez podmiot zatrudniający, w terminie do 15 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wpłaty te zostały obliczone i pobrane.

Ustawa wprowadza przepis karny, zgodnie z którym podmiot zatrudniający, który nie dopełnia obowiązku dokonywania wpłat do PPK w przewidzianym przepisami terminie podlega karze grzywny w wysokości od 1 000 zł do 1 000 000 zł.

Ustawa przewiduje również zachęty fiskalne w postaci wpłat ze strony Państwa – wpłatę powitalną w wysokości 250 zł dla każdego uczestnika PPK oraz dopłaty roczne po spełnieniu warunków przewidzianych w Ustawie w wysokości 240 zł. Wpłaty te będą finansowane z Funduszu Pracy.

4. Organizacja PPK

 Funkcję  organizacyjną i koordynacyjną PPK ma sprawować Polski Fundusz Rozwoju S.A. (PFR). Tej instytucji Ustawa powierza ukształtowanie infrastruktury systemu poprzez utworzenie ewidencji PPK oraz portalu PPK, na którym pracodawcy i pracownicy będą mogli znaleźć wszelkie informacje o programie PPK, ofertach instytucji finansowych, a w przyszłości również  do informowania uczestników PPK o wartości zgromadzonych przez nich środków. Realizacja obowiązku tworzenia i prowadzenia PPK będzie kontrolowana przez Państwową Inspekcję Pracy, natomiast nadzór nad PPK w zakresie działalności instytucji finansowych sprawować będzie Komisja Nadzoru Finansowego.

Umowa o zarządzanie PPK podlegać będzie wpisowi do ewidencji PPK prowadzonej przez PFR. PFR zobowiązany będzie weryfikować, czy dany podmiot zatrudniający spełnił ustawowy obowiązek zawarcia umowy o zarządzanie PPK. ZUS będzie  udostępniał PFR kwartalnie informację o płatnikach składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku stwierdzenia, że podmiot zatrudniający nie dopełnił obowiązku zawarcia umowy o zarządzanie PPK w zakreślonym przez ustawę terminie, będzie podlegał karze grzywny w wysokości do 1,5% funduszu wynagrodzeń u danego pracodawcy za poprzedni rok obrotowy. Maksymalna wysokość grzywny odpowiada poziomowi wpłat podstawowych, które podmiot zatrudniający byłby zobowiązany dokonywać do PPK w przypadku zawarcia umowy o zarządzanie PPK.

4. Wprowadzanie PPK – przepisy przejściowe

Obowiązek zawierania umów o zarządzanie PPK ma być wprowadzany stopniowo:

• od 1 lipca 2019 r. dla podmiotów, które zatrudniają co najmniej 250 osób;
• od 1 stycznia 2020 r. dla podmiotów zatrudniających co najmniej 50 osób;
• od 1 lipca 2020 r. dla podmiotów zatrudniających co najmniej 20 osób;
• od 1 stycznia 2021 r. dla pozostałych podmiotów oraz osób zatrudnionych  w jednostkach sektora finansów publicznych.

Wyjątek stanowią podmioty zatrudniające, należące do jednej grupy kapitałowej, które będą mogły zawierać umowy o zarządzanie i umowy o prowadzenie PPK w terminie, w którym ustawa ma zastosowanie w stosunku do podmiotu, który zatrudnia największą liczbę osób zatrudnionych w tej grupie kapitałowej.

5. Środki zgromadzone w PPK

Środki gromadzone w ramach PPK mają stanowić prywatną własność uczestników PPK, w celu wykorzystania ich po zakończeniu aktywności zawodowej. Po osiągnięciu 60 roku życia, 25% środków zgromadzonych w PPK wypłacanych będzie jednorazowo, chyba że uczestnik złoży wniosek o wypłatę tej części środków w ratach. Pozostałych 75% środków zgromadzonych w PPK wypłacanych będzie w co najmniej 120 ratach miesięcznych, chyba że uczestnik, zażąda wypłaty w mniejszej liczbie rat.

Uczestnik będzie uprawniony dokonać wypłaty środków zgromadzonych w PPK przed osiągnięciem 60 roku życia:

–        w celu pokrycia wkładu własnego w związku z zaciągnięciem kredytu udzielonego na sfinansowanie budowy domu, nabycia mieszkania lub nieruchomości gruntowej, a także

–        w przypadku poważnego zachorowania uczestnika, współmałżonka uczestnika lub dziecka uczestnika.

 Środki gromadzone w PPK będą podlegały dziedziczeniu. Uczestnik PPK będzie mógł wskazać imiennie jedną lub więcej osób, które jako osoby uprawnione mają po jego śmierci otrzymać środki zgromadzone na jego rachunku PPK.

Pracownicze Plany Kapitałowe mają stać się obligatoryjnym elementem pakietu świadczeń dla pracowników. Program PPK ma stanowić uzupełnienie emerytury. Zgromadzony kapitał na pracowniczym koncie PPK ma sprawić, że przyszli emeryci będą zamożniejsi.