Sukcesja przedsiębiorstwa? O tym warto wiedzieć!

W dniu 25 listopada 2018 r. weszła w życie ustawa o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej [dalej jako: ustawa]. O ile nie wpływa ona w znaczący sposób na bieżące zarządzanie prowadzoną działalnością, o tyle zastosowanie wprowadzonych ustawą mechanizmów pozwala zapewnić prawidłowe funkcjonowanie przedsiębiorstwa po śmierci osoby je prowadzącej i zapobiec jego destabilizacji. Celem wprowadzenia przepisów o zarządzie sukcesyjnym było bowiem zabezpieczenie trwałości i ciągłości działalności wykonywanej wcześniej przez zmarłego przedsiębiorcę – osobę fizyczną po jej śmierci, do czasu ustalenia następców prawnych przedsiębiorcy i rozstrzygnięcia o dalszych losach przedsiębiorstwa. Jest to szczególnie istotne w przypadku przedsiębiorców wykonujących we własnym imieniu działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej  [dalej jako: CEIDG] z uwagi na bezpośredni, ścisły związek z osobą przedsiębiorcy. Po jego śmierci zdarzało się, że działalność pozostawała w stanie zawieszenia do momentu uregulowania kwestii następstwa prawnego po zmarłym przedsiębiorcy, jednak wówczas wznowienie działalności napotykało trudności albo okazywało się już nieefektywne. Z tych względów ustawodawca zdecydował o wprowadzeniu przepisów o zarządzie sukcesyjnym.

Zarząd sukcesyjny stanowi formę zarządu przedsiębiorstwem osoby fizycznej po jej śmierci. Jego cechą jest okresowy, przejściowy charakter, trwa bowiem do czasu uregulowania kwestii spadkowych, nie dłużej jednak niż dwa lata od dnia śmierci przedsiębiorcy. W sprawach wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku zarządca sukcesyjny posługuje się dotychczasową firmą przedsiębiorcy z dodatkowym oznaczeniem „w spadku”.

Ustawa przewiduje dwa tryby powołania zarządcy sukcesyjnego:

1)      za życia przedsiębiorcy poprzez powołanie i dokonanie wpisu zarządcy sukcesyjnego do CEIDG,

2)      po śmierci przedsiębiorcy poprzez dokonanie odpowiednich czynności przed notariuszem przez osoby wskazane w art. 12 ust. 1 ustawy.

Niniejszy artykuł poświęcony zostanie wyłącznie procedurze ustanowienia zarządcy sukcesyjnego za życia przedsiębiorcy. W ten sposób ma on bezpośredni wpływ na wybór osoby wykonującej zarząd po jego śmierci oraz ustanowionemu w ten sposób zarządcy pozwala na objęcie funkcji już w dacie zgonu przedsiębiorcy.

Zgodnie z przepisami ustawy zarządcą sukcesyjnym może być wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, w tym również prokurent. Należy bowiem przypomnieć, że od 2018 r. istnieje możliwość udzielenia prokury także przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do CEIDG. Funkcji zarządcy sukcesyjnego nie może pełnić jednak osoba, wobec której prawomocnie orzeczono zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na podstawie przepisów prawa upadłościowego lub zakaz zajmowania się takimi sprawami będzie wynikał z wyroku sądu karnego.

W celu ustanowienia zarządcy sukcesyjnego konieczne jest spełnienie następujących wymagań:

• złożenie oświadczenia o powołaniu określonej osoby do pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego,
• złożenie oświadczenia o wyrażeniu zgody osoby powołanej na pełnienie tej funkcji oraz
• dokonanie odpowiedniego zgłoszenia do CEIDG.

Dla skutecznego powołania zarządcy sukcesyjnego za życia przedsiębiorcy muszą zostać dopełnione wszystkie wskazane wyżej formalności. Procedury związane z ustanowieniem zarządcy sukcesyjnego zostały znacząco uproszczone. Wystarczające jest złożenie odpowiedniego wniosku do CEIDG wraz z załączonym formularzem CEIDG-ZS. Szczegółowe informacje oraz formularze wniosków dostępne są na stronie internetowej https://prod.ceidg.gov.pl/ceidg.cms.engine/ Dokonanie zgłoszenia zarządcy sukcesyjnego do CEIDG jest bezpłatne.

Istotnym uprawnieniem przedsiębiorcy jest również możliwość wskazania osoby tzw. zarządcy rezerwowego. Zostało to uregulowane w art. 11 ust. 2 ustawy. Powyższe uprawnienie wprowadzono na wypadek, gdyby zarządca powołany w pierwszej kolejności nie mógł pełnić swojej funkcji na skutek określonych w ustawie zdarzeń, m.in. rezygnacji albo odwołania przez przedsiębiorcę.

Osoba powołana przez przedsiębiorcę rozpoczyna pełnienie swojej funkcji z chwilą jego śmierci. Wyrażenie zgody na powołanie do pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego skutkuje zobowiązaniem określonej osoby do prowadzenia przedsiębiorstwa. Jednocześnie zyskuje ona umocowanie do dokonywania czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa podejmując działania w imieniu własnym, ale na rachunek właściciela przedsiębiorstwa, a więc następcy prawnego zmarłego przedsiębiorcy.

Wprowadzony ustawą o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej mechanizm wydaje się być znaczącym i skutecznym rozwiązaniem kwestii płynności działania przedsiębiorstw na wypadek śmierci przedsiębiorcy. Procedura ustanowienia zarządcy za życia w zestawieniu z pozostałymi korzyściami wynikającymi z zarządu sukcesyjnego w zakresie kwestii pracowniczych oraz możliwością zachowania przyznanych już koncesji, zezwoleń, licencji oraz pozwoleń stanowi korzystną, wartą rozważenia perspektywę dla przedsiębiorców wykonujących we własnym imieniu działalność gospodarczą na podstawie wpisu do CEIDG.