Informacja o środowisku stanowi szczególny rodzaj informacji publicznej. Co do zasady podlega ona reżimowi dostępu do informacji publicznej, jednak ustawodawca uregulował ją odrębnie w przepisach szczególnych zawartych w art. 4 oraz art. 8 i nast. ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tj. Dz. U. z 2026 r. poz. 670) – dalej: u.u.i.ś. Z tego względu ocena wniosku o udostępnienie informacji dotyczącej środowiska nie może być dokonywana wyłącznie przez pryzmat ogólnych reguł ustawy o dostępie do informacji publicznej, lecz wymaga uwzględnienia autonomicznego modelu dostępu przewidzianego w u.u.i.ś.
Informacja o środowisku pozostaje w ścisłym związku z konstytucyjnym prawem do informacji, lecz jej udostępnianie odbywa się na podstawie przepisów szczególnych. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej „Przepisy ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi.” Oznacza to, że jeśli żądana informacja mieści się w kategorii informacji o środowisku w rozumieniu u.u.i.ś., organ powinien stosować właśnie ten akt prawny, a nie ogólne zasady z ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Stanowisko to zostało wyraźnie zaakcentowane w orzecznictwie. W wyroku NSA z 13 listopada 2025 r. III OSK 1409/24 wskazano, że nie istnieje dualizm prawny w zakresie udostępniania informacji publicznej stanowiącej informację o środowisku w rozumieniu art. 8 i 9 u.u.i.ś.; nie ma podstaw, by część takich informacji udostępniać na podstawie u.u.i.ś., a część na podstawie u.d.i.p. Jeżeli materia wniosku dotyczy informacji o środowisku, udziela się jej na podstawie u.u.i.ś.
Ustawa o dostępie do informacji publicznej nie zawiera definicji „tajemnicy przedsiębiorcy” ani „tajemnicy przedsiębiorstwa”. Mimo to art. 5 ust. 2 tej ustawy wprost przewiduje możliwość odmowy udostępnienia informacji publicznej ze względu na możliwość naruszenia tych tajemnic. W praktyce oznacza to, że na gruncie u.d.i.p. ochrona informacji o charakterze gospodarczym opiera się na przesłance ustawowej, choć sama ustawa nie doprecyzowuje treści pojęć, do których się odwołuje. W orzecznictwie przyjmuje się, że pojęcia te należy wykładać zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 85), zgodnie z którym „Przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, które jako całość lub w szczególnym zestawieniu i zbiorze ich elementów nie są powszechnie znane osobom zwykle zajmującym się tym rodzajem informacji albo nie są łatwo dostępne dla takich osób, o ile uprawniony do korzystania z informacji lub rozporządzania nimi podjął, przy zachowaniu należytej staranności, działania w celu utrzymania ich w poufności.” Z punktu widzenia odmowy udostępnienia informacji publicznej istotne jest więc czy dana informacja mieści się w ww. ramach oraz czy przedsiębiorca podjął z należytą starannością działania w celu utrzymania ich w tajemnicy.
Na tle informacji o środowisku nie można jednak automatycznie przenosić tego modelu na grunt u.u.i.ś. Zastosowanie przepisów o ochronie tajemnicy przedsiębiorcy wymaga uwzględnienia odrębnej konstrukcji ustawowej, która w odniesieniu do informacji środowiskowych przewiduje dodatkowe warunki i odmienną procedurę badania przesłanek odmowy.
U.u.i.ś. przewiduje katalog przesłanek odmowy udostępnienia informacji o środowisku w art. 16 ust. 1, przy czym katalog ten ma charakter enumeratywny. Oznacza to, że organ może odmówić udostępnienia informacji wyłącznie w przypadkach wskazanych w tym przepisie. Jednocześnie ustawodawca nie ustanowił automatyzmu decyzji odmownej: art. 16 ust. 1 u.u.i.ś. przewiduje możliwość odmowy po rozważeniu interesu publicznego przemawiającego za udostępnieniem informacji w konkretnym przypadku.
Szczególne znaczenie ma art. 16 ust. 1 pkt 7 u.u.i.ś., zgodnie z którym odmowa może nastąpić, jeżeli udostępnienie informacji mogłoby naruszyć ochronę informacji o wartości handlowej, w tym danych technologicznych, dostarczonych przez osoby trzecie i objętych tajemnicą przedsiębiorstwa, jeżeli osoby te złożyły wniosek o wyłączenie tych informacji z udostępniania, zawierający szczegółowe uzasadnienie dotyczące możliwości pogorszenia ich pozycji konkurencyjnej. Regulacja ta jest bardziej rygorystyczna i zarazem bardziej sformalizowana niż ogólna przesłanka z art. 5 ust. 2 u.d.i.p.
Na gruncie u.u.i.ś. nie wystarcza samo powołanie się na poufność dokumentu albo wewnętrzne oznaczenie materiału jako tajemnicy przedsiębiorstwa. Organ może rozważać odmowę wyłącznie wtedy, gdy spełnione są warunki określone w art. 16 ust. 1 pkt 7 u.u.i.ś., a więc gdy chodzi o informacje o wartości handlowej dostarczone przez osobę trzecią i objęte tajemnicą przedsiębiorstwa, a ponadto gdy osoba ta złożyła odrębny wniosek o ich wyłączenie z udostępniania wraz ze szczegółowym uzasadnieniem.
To właśnie ten element odróżnia u.u.i.ś. od u.d.i.p. W przypadku informacji o środowisku organ nie działa z urzędu na podstawie samej wiedzy o możliwej poufności danych. Musi istnieć formalna inicjatywa osoby trzeciej, a dopiero po jej zaistnieniu organ uzyskuje obowiązek oceny, czy zachodzi podstawa do ograniczenia prawa do informacji. Co istotne, wystąpienie przesłanek z art. 16 ust. 1 pkt 7 u.u.i.ś. nie obliguje organu do ograniczenia prawa do informacji o środowisku, lecz otwiera mu przestrzeń zarówno do wydania decyzji pozytywnej, jak i negatywnej. Takie stanowisko wynika z wyroku NSA z 29 października 2025 r., III OSK 6839/21.
Kluczowym elementem procedury jest zatem złożenie przez osobę trzecią odrębnego wniosku o wyłączenie informacji z udostępniania. Dopiero takie działanie uruchamia po stronie organu obowiązek rozważenia, czy konkretne informacje mogą zostać objęte ochroną. Odrębny wniosek musi zawierać szczegółowe uzasadnienie, w szczególności odnoszące się do możliwości pogorszenia pozycji konkurencyjnej podmiotu, którego informacja dotyczy.
Jeżeli podmiot, którego informacja mogąca mieć wartość handlową dotyczy, nie złoży takiego wniosku, organ nie ma obowiązku badania tej przesłanki. W praktyce oznacza to, że sama klauzula poufności zamieszczona w dokumencie nie wystarczy, aby uruchomić mechanizm z art. 16 ust. 1 pkt 7 u.u.i.ś. Ustawodawca uzależnił bowiem możliwość odmowy od aktywności procesowej osoby trzeciej i od odpowiedniego uzasadnienia jej stanowiska.
Wniosek o wyłączenie informacji z udostępniania nie może opierać się wyłącznie na ogólnym twierdzeniu o poufności. Niezbędne jest uprawdopodobnienie, że udzielenie informacji mającej wartość handlową i objętej tajemnicą przedsiębiorstwa mogłoby pogorszyć konkurencyjną pozycję podmiotu, od którego ta informacja pochodzi i którego dotyczy. Nie wystarczy więc samo subiektywne przekonanie przedsiębiorcy o takim zagrożeniu; konieczne jest wskazanie realnego i przekonującego związku między ujawnieniem informacji a możliwym osłabieniem jego pozycji rynkowej.
W tym zakresie ciężar argumentacji spoczywa na wnioskodawcy, który domaga się ochrony danych. Organ nie może opierać się na gołosłownym powołaniu tajemnicy przedsiębiorstwa, lecz powinien ocenić, czy przedstawione uzasadnienie rzeczywiście pozwala przyjąć, że ujawnienie informacji mogłoby wywołać negatywne skutki konkurencyjne.
Nawet jeśli przesłanki z art. 16 ust. 1 pkt 7 u.u.i.ś. zostaną uprawdopodobnione, organ nie może poprzestać na stwierdzeniu, że informacje mają wartość handlową. Ustawodawca nakazuje bowiem rozważyć, czy za ich udostępnieniem nie przemawia interes publiczny. W praktyce oznacza to konieczność wyważenia dwóch wartości: z jednej strony ochrony tajemnicy handlowej i potencjalnego ryzyka pogorszenia pozycji przedsiębiorcy, a z drugiej strony prawa do informacji oraz interesu publicznego związanego z przejrzystością działań dotyczących środowiska.
Jest to ocena konkretnych okoliczności sprawy, a nie mechaniczne zastosowanie jednej z przesłanek. Organ powinien zatem ustalić, czy w danym przypadku ważniejsze jest zachowanie poufności danych gospodarczych, czy też ujawnienie informacji służy ochronie wartości publicznych, takich jak kontrola społeczna, bezpieczeństwo środowiskowe czy możliwość oceny oddziaływania określonej działalności na otoczenie.
Ochrona tajemnicy przedsiębiorcy w postępowaniu o udostępnienie informacji o środowisku podlega szczególnemu, sformalizowanemu reżimowi. W odróżnieniu od ogólnych zasad ustawy o dostępie do informacji publicznej, u.u.i.ś. wymaga nie tylko wykazania, że chodzi o informację o wartości handlowej, lecz także złożenia odrębnego wniosku o wyłączenie informacji z udostępniania oraz uprawdopodobnienia możliwości pogorszenia pozycji konkurencyjnej. Ponadto organ ma obowiązek każdorazowo rozważyć interes publiczny przemawiający za ujawnieniem informacji.
W konsekwencji art. 16 ust. 1 pkt 7 u.u.i.ś. nie tworzy bezwzględnej podstawy odmowy. Jak podkreślił NSA w wyroku z 29 października 2025 r., III OSK 6839/21, wystąpienie okoliczności wskazanych w tym przepisie nie obliguje organu do ograniczenia prawa do informacji o środowisku, lecz pozostawia mu możliwość wydania decyzji pozytywnej albo negatywnej. Taki model potwierdza, że dostęp do informacji o środowisku pozostaje zasadą, a odmowa – wyjątkiem wymagającym ścisłej, indywidualnej oceny.
Obsługujemy biznes.
Precyzyjnie.
autor: Borys Bojda
.jpg)
autor: Joanna Kostrzewska, Borys Bojda
