Trudne do odwrócenia skutki a wstrzymanie wykonania decyzji środowiskowej – co na to orzecznictwo?

Nowelizacja ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko [dalej jako: „uoioś”], która weszła w życie dnia 13 maja 2021 r. w sposób istotny zmieniła dotychczasowe regulacje, w szczególności wprowadzając podstawę do wstrzymania wykonania decyzji środowiskowej. Na skutek tych zmian, sądy administracyjne stanęły przed koniecznością dokonania wykładni nowych przepisów.

Dodany nowelizacją przepis art. 86f ust. 1 uoioś stanowi, że do skargi na decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach stosuje się przepis art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zgodnie z którym sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności na które wniesiono skargę, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków), z tym że przez trudne do odwrócenia skutki, o których mowa w tym przepisie, rozumie się następstwa wynikające z podjęcia realizacji przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko, dla którego wydano zaskarżoną decyzję.

Tym samym, wprowadzono możliwość wstrzymania wykonania decyzji środowiskowej, które to działanie do tej pory zgodnie wykluczała judykatura. Nowa rzeczywistość legislacyjna zmusza sądy administracyjne do oceny czy w danej sytuacji wstrzymanie wykonania decyzji środowiskowej jest uzasadnione ryzykiem wystąpienia „trudnych do odwrócenia skutków” bądź wyrządzenia „znacznej szkody”.

Przed koniecznością rozstrzygnięcia wniosku o wstrzymanie wykonania  decyzji środowiskowej stanął m.in. WSA w Poznaniu.

Na kanwie rozpoznawanej przez w/w sąd sprawy skarżący podnosili ogólnikowo, że wykonanie decyzji środowiskowej będzie wiązało się z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej i nieodwracalnej szkody dla środowiska naturalnego, a także osób, które są właścicielami, użytkownikami wieczystymi, najemcami lub mieszkańcami nieruchomości położonych w obszarze oddziaływania przyszłej inwestycji.

W postanowieniu z dnia 1 września 2021 r. WSA w Poznaniu rozstrzygnął, że skarżący w tej sprawie nie wykazali konkretnych zdarzeń czy okoliczności, które potwierdziłyby, że w stosunku do nich lub środowiska naturalnego wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji spowoduje znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki.[1]

WSA wyjaśnił, że na kanwie znowelizowanego przepisu przez znaczną szkodę należy rozumieć taką szkodę majątkową oraz niemajątkową, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Trudne do odwrócenia skutki natomiast, to takie prawne lub faktyczne konsekwencje, które powodują trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego następuje tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.

Sąd jednocześnie udzielił wskazówki jakie argumenty uzasadniałyby takie wstrzymanie, podkreślając, iż „z akt sprawy nie wynika, aby powstanie spornej inwestycji wiązało się przykładowo, ze zniszczeniem szaty roślinnej i wycinką drzew lub zagrażało siedliskom gatunków zwierząt objętych ochroną, albo też aby realizacja planowanej inwestycji niosła za sobą ryzyko wystąpienia poważnej awarii przemysłowej, co niewątpliwie stanowiłoby o wystąpieniu w sprawie następstwa niosącego za sobą trudne do odwrócenia skutki”.

Analogiczny wniosek rozpoznawał WSA w Gorzowie Wielkopolskim, który postanowieniem z dnia 6 września 2021 r. również odmówił wstrzymania wykonania decyzji środowiskowej.[2]

W analizowanej sprawie skarżąca wskazała, że „w przypadku niewstrzymania możliwości wykonania przedmiotowej decyzji, rozpocznie się dalszy bieg procedury inwestycyjnej o jaką stara się inicjator całego postępowania”, czym – w ocenie sądu – nie uprawdopodobniła podjęcia realizacji przedsięwzięcia.

Jak podkreślił WSA: „Wnioskodawczyni winna określić jakie prace zostały podjęte i przedstawić środki dowodowe, które by te okoliczności uprawdopodobniły, a następnie wyjaśnić w jaki sposób konkretne podjęte działania prowadziłyby do powstania niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków”.

Pierwsze próby wstrzymania wykonania decyzji środowiskowych na gruncie znowelizowanych przepisów nie zakończyły się sukcesem. Z powołanego orzecznictwa można wywnioskować, że skarżący winni w sposób bardziej szczegółowy formułować argumentację wskazującą na ryzyko wystąpienia „trudnych do odwrócenia skutków” bądź niebezpieczeństwa wyrządzenia „znacznej szkody”, podając konkretne zagrożenia dla środowiska. Poprzestawanie na ogólnych sformułowaniach, będących powieleniem zwrotów wskazanych w ustawie nie jest wystarczające w ocenie judykatury.