Umowny zakaz cesji wierzytelności pod lupą ustawodawcy

Od kilku miesięcy procedowany jest, dostępny na stronie Rządowego Centrum Legislacji, projekt ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych oraz niektórych innych ustaw[1] [dalej jako: „projekt” lub „nowelizacja”].

Spośród proponowanych zmian szczególną uwagę zwraca art. 1 pkt 4 projektu, mocą którego planowane jest dodanie do nowelizowanej ustawy[2] art. 9a, stanowiącego w ust. 1, iż w transakcjach handlowych, w których dłużnikiem jest duży przedsiębiorca, a wierzycielem jest mikroprzedsiębiorca, mały przedsiębiorca albo średni przedsiębiorca [dalej jako: „MŚP”], zastrzeżenie umowne wyłączające lub ograniczające prawo wierzyciela do przelewu wierzytelności staje się bezskuteczne, jeżeli zapłata nie nastąpiła w terminie określonym w umowie, a jeżeli tego terminu w umowie nie określono – od dnia wymagalności świadczenia pieniężnego.

Zastrzeżenie umowne zakazujące dokonywania cesji wierzytelności bądź uzależniające jej dokonanie od zgody dłużnika jest instytucją dość powszechnie wykorzystywaną w kontraktach handlowych, zwłaszcza o charakterze złożonym i opiewających na naprawdę spore kwoty pieniężne. W przypadku kształtowania relacji umownych podmiotów o zróżnicowanej pozycji gospodarczej i negocjacyjnej pojawia się zawsze pytanie o równowagę kontraktową stron. Dlatego też, w zamyśle projektodawców, ograniczenie dopuszczalności zakazu cesji dotyczyć ma wyłącznie tych relacji, w których po stronie wierzyciela występuje MŚP, a po stronie dłużnika duży przedsiębiorca.

W uzasadnieniu projektu możemy przeczytać, że celem wprowadzenia w/w przepisu jest poprawa płynności finansowej wierzycieli będących MŚP w transakcjach handlowych, w których dłużnikiem jest duży przedsiębiorca poprzez zniesienie umownego zakazu przelewu wierzytelności oraz innych postanowień umownych mających ten sam cel, tj. ograniczenie prawa wierzyciela do przelewu wierzytelności, np. w postaci wymogu zgody dłużnika na przelew wierzytelności.

Jednocześnie należy wskazać, że projekt zakłada wyłączenie spod regulacji art. 9a ust. 1 podmiotów publicznych, a więc m.in. jednostek sektora finansów publicznych w rozumieniu ustawy o finansach publicznych[3]. Oznacza to, że w umowach, w których dłużnikiem będą podmioty publiczne, np. jednostki samorządu terytorialnego, zastrzeżenia umowne dotyczące wyłączenia bądź ograniczenia dokonywania przelewu wierzytelności będą mogły być nadal wykorzystywane.

W brzmieniu projektu na dzień przygotowania niniejszej informacji (tj. 19 sierpnia 2022 r.) wejście w życie przepisu art. 9a planowane jest na okres 2 miesięcy od dnia ogłoszenia.

Przepis przejściowy przewiduje zastosowanie powyższej regulacji do transakcji handlowych zawieranych po wejściu w życie ustawy. Ponadto, w uzasadnieniu projektu wskazano, że zmiana statusu przedsiębiorcy z MŚP na dużego bądź utrata statusu dużego przedsiębiorcy w toku trwania współpracy nie będzie miała wpływu na już zawarte i realizowane transakcje handlowe.

Pozostaje zatem śledzić dalszy przebieg procesu legislacyjnego w oczekiwaniu na ostateczną wersję nowelizacji, a w następnej kolejności jej praktyczne znaczenie, wykorzystanie i rzeczywiście realizowany cel.