Usuwanie drzew lub krzewów stanowiących złomy

Nowelizacją ustawy o ochronie przyrody [u.o.p.], która weszła w życie 28 sierpnia 2015 r. wprowadzono do ustawy definicję złomu.

Zgodnie z art. 5 pkt 26d) u.o.p. w brzmieniu nadanym nowelizacją złom to drzewo, którego pień uległ złamaniu, lub krzew, którego pędy uległy złamaniu w wyniku działania czynników naturalnych (tj. wichura, burza, powódź, uszkodzenie przez bobra), wypadku lub katastrofy w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, lub katastrofy budowlanej. Definicja nie mówi o tym, na jakiej wysokości musi dojść do złamania pnia drzewa, aby uznać go za złom, w związku z czym, nawet jeśli pień drzewa ulegnie złamaniu przy wierzchołku np. pień modrzewia ulegnie złamaniu na wysokości 5m, takie drzewo należałoby uznać za złom.

Usuwanie złomów nie wymaga uzyskania zezwolenia!

Nowelizując u.o.p.,  wreszcie przesądzono, że usunięcie złomów nie wymaga uzyskania zezwolenia właściwego organu na usunięcie drzewa. Na gruncie dotychczasowego stanu prawnego brak było jednoznacznych rozwiązań w tym zakresie. Obecnie natomiast wprost z przepisów prawa wynika, iż nie ma wymogu uzyskania zezwolenia na usunięcie złomu i to niezależnie od tego, z jakiej nieruchomości złom jest usuwany (czy to z nieruchomości publicznych, czy też stanowiących własność osób prywatnych). Tryb postępowania przepisy uzależniają od tego, jaki podmiot dokonuje usunięcia złomu.  

Podmioty uprawnione do usuwania złomów

Złomy mogą być usuwane bez zezwolenia przez jednostki ochrony przeciwpożarowej, jednostki Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, właścicieli urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, zarządców dróg, zarządców infrastruktury kolejowej, gminne lub powiatowe jednostki oczyszczania lub inne podmioty działające w tym zakresie na zlecenie gminy lub powiatu. Podmioty te mają obowiązek przekazania organowi właściwemu do wydania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu, informacji o terminie, miejscu i przyczynie ich usunięcia oraz liczbie drzew lub powierzchni usuniętych krzewów, a także przekazania dokumentacji fotograficznej przedstawiającej usunięte drzewo lub krzew, w terminie 30 dni od dnia ich usunięcia.

Złomy mogą być również usuwane przez inne podmioty lub osoby, po przeprowadzeniu oględzin przez organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu, potwierdzających, że drzewa lub krzewy stanowią złom. W kontekście usuwania złomów przez „inne podmioty lub osoby” o których mowa w art. 83 ust. 1 pkt 14b) u.o.p. nasuwa się kilka wątpliwości.

Czy zgłoszenie telefoniczne może być podstawą do przeprowadzenia oględzin?

Wydaje się, że nie ma ku temu przeszkód. Zasadą ogólną postępowania administracyjnego jest, że sprawy należy załatwiać w formie pisemnej. Zgodnie z art. 14 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego [k.p.a.] sprawy mogą być załatwiane ustnie, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawny nie stoi temu na przeszkodzie. Treść oraz istotne motywy takiego załatwienia powinny być utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji. W przypadku zgłoszenia złomu właściwemu organowi celem przeprowadzenia przez niego oględzin nie mamy do czynienia z postępowaniem administracyjnym kończącym się wydaniem decyzji administracyjnej ani z postępowaniem w sprawie wydawania zaświadczeń więc kpa nie znajduje tu zastosowania. Nie znajdzie również zastosowania art. 79 k.p.a. obligujący organ do zawiadomienia stron o oględzinach na co najmniej 7 dni przed ich terminem. Organy mogą się jednak posiłkować przepisami kpa w szczególności jeśli chodzi o utrwalanie w aktach w formie protokołu zgłoszenia telefonicznego złomu, czy zawiadomienie o oględzinach.

Kto może zgłosić złom i wnioskować o przeprowadzenie oględzin?

Osobą zgłaszającą złom może być właściciel lub posiadacz nieruchomości, na której złom się znajduje, ale również np. sąsiad. Na zgłoszenie sąsiada również trzeba przeprowadzić oględziny potwierdzające, że drzewa lub krzewy są złomami, co otworzy drogę do ich usunięcia bez zezwolenia, z tym, że usunąć złom może co do zasady wyłącznie właściciel nieruchomości lub osoba przez niego upoważniona. Sąsiad czy inne osoby trzecie nie mają prawa wejść na nieruchomość stanowiącą własność osób prywatnych i usuwać z nich powalone drzewa. Takim działaniem naraziłyby się na odpowiedzialność cywilnoprawną względem właściciela nieruchomości. Sąsiad może zatem usunąć część drzewa stanowiącego złom leżącą na jego gruncie, a w pozostałym zakresie może co najwyżej skorzystać z pomocy np. jednostki ochrony przeciwpożarowej, gdyby złom na działce sąsiedniej stanowił zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi.

Najpierw oględziny potem wycinka?

Z art. 83 f ust. 1 pkt 14 b) u.o.p. wynika, że złomy można usunąć po przeprowadzeniu oględzin przez organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu, potwierdzających, że drzewa lub krzewy stanowią złom. Z redakcji tego przepisu wynika, że oczywistym jest, iż oględziny powinny poprzedzać usunięcie złomu. Z kolei w art. 83f ust. 3 u.o.p. wskazano, że z oględzin sporządza się protokół. Przepis stanowi, iż w protokole podaje się w szczególności informację o terminie, miejscu i przyczynie usunięcia drzewa lub krzewu oraz liczbie drzew lub powierzchni usuniętych krzewów oraz dołącza się dokumentację fotograficzną przedstawiającą usunięte drzewo lub krzew. Z redakcji tego przepisu możnaby wysunąć wniosek, jakoby oględziny były przeprowadzane dopiero po usunięciu drzew lub krzewów albo jakoby usuwanie złomów miało się odbywać w obecności organu. Wydaje się jednak, że zamiarem ustawodawcy było, by oględziny były przeprowadzane przed usunięciem złomu i miały służyć potwierdzeniu przez właściwy organ, że dane drzewa lub krzewy, które zostaną po oględzinach usunięte stanowią złom, a tym samym można je usunąć bez zezwolenia. W protokole z oględzin należy zatem podać informację o deklarowanym terminie, miejscu i przyczynie usunięcia drzewa lub krzewu oraz liczbie drzew lub powierzchni krzewów przewidzianych do usunięcia oraz dołączyć dokumentację fotograficzną przedstawiającą złom jeszcze przed jego usunięciem.  

Protokół z oględzin

Podmiot usuwający złom powinien zadbać o to, by po przeprowadzonych przez organ oględzinach uzyskać protokół (choćby jego kopię), w którym potwierdzone zostanie, że zgłoszone drzewo lub krzew stanowi złom.