Zmiany w procedurach administracyjnych za sprawą ustawy deregulacyjnej

Obecnie procedowana tzw. „ustawa deregulacyjna” wprowadza zmiany mające znosić bariery administracyjne w licznych aktach prawnych. Modyfikacje obejmą także postępowania administracyjne oraz sądowoadministracyjne. W dzisiejszym artykule szczegółowo omówimy propozycje ustawodawcy w tym zakresie.

Powołana w lipcu 2021 roku Komisja Nadzwyczajna do spraw deregulacji niedawno przedstawiła pierwsze owoce swojej pracy. 22 września 2022 roku do Sejmu trafił bowiem projekt ustawy o zmianie ustaw w celu likwidowania zbędnych barier administracyjnych i prawnych (druk nr 2628, 2628-A). Dokument zyskał aprobatę izby niższej parlamentu, która 26 stycznia 2023 roku uchwaliła nowelizację większością głosów.

Nowelizacja obejmie kilkanaście aktów prawnych

 Ustawa przewiduje modyfikacje w licznych aktach prawnych. Zmieni się między innymi wysokość kwot wolnych od podatku od spadków i darowizn, limit przychodu w działalności nierejestrowanej oraz regulacje dotyczące uzyskiwania pozwolenia na broń. Poza tym, nowelizacja obejmie także specustawę mieszkaniową, Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks wykroczeń, czy Prawo geodezyjne i kartograficzne. W dzisiejszym artykule skupimy się na niewielkich, lecz znaczących z punktu widzenia praktyki zmianach w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego[1] oraz w  ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi[2].

Zmiany w Kodeksie postępowania administracyjnego

a)     ostateczność decyzji, która w całości uwzględnia żądanie strony

Nowelizacja przewiduje dwie zmiany w Kodeksie postępowania administracyjnego. Pierwsza z nich zakłada wprowadzenie wyjątku od zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 15 kpa. Po nowelizacji, decyzja wydana w pierwszej instancji, od której uzasadnienia organ odstąpił z powodu uwzględnienia w całości żądania strony, stanie się od razu ostateczna.

Dodany nowelizacją art. 127 § 1a kpa brzmi następująco:

§ 1a. Decyzja wydana w pierwszej instancji, od której uzasadnienia organ odstąpił z powodu uwzględnienia w całości żądania strony, jest ostateczna.

Ustawodawca motywuje wprowadzenie tej zmiany przede interesem strony, dla której decyzja jest wydawana. Jeżeli bowiem rozstrzygnięcie uwzględnia w całości jej żądanie, to nie ma ona interesu w tym, aby się od niej odwoływać. Ponadto, wskazuje się, że decyzje, w których organ I instancji odstąpił od uzasadnienia decyzji i tak nie mogły być w pełni zweryfikowane co do ich prawidłowości. Wyjaśnienie motywów rozstrzygnięcia jest bowiem kluczowym elementem decyzji, który podlega badaniu przez organ II instancji w postępowaniu odwoławczym.

b)     możliwość zrzeczenia się odwołania już w dniu wydania decyzji

Druga z nowości dotyczy instytucji zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania, która jest uregulowana w art. 127a kpa. Na gruncie obecnie obowiązujących przepisów istnieje bowiem spór co do tego, czy strona postępowania może złożyć stosowne oświadczenie jeszcze przed rozpoczęciem biegu terminu do wniesienia odwołania. W praktyce, chodzi o sytuację, w której chcemy zrzec się prawa do wniesienia odwołania w dzień otrzymania decyzji, kiedy to formalnie termin biegnie od dnia następnego.

Zmiana sformułowania użytego w przepisie z „w trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania…” na „przed upływem terminu do wniesienia odwołania…” umożliwi zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania już w dniu wydania decyzji (np. gdy strona odbiera ją osobiście w urzędzie), bądź w dniu jej doręczenia. To sprawia, że po wejściu w życie nowelizacji będziemy mogli szybciej uzyskać status ostateczności decyzji.

Poniżej porównanie dotychczasowej i nowelizowanej regulacji:

Zmiany w postępowaniu sądowoadministracyjnym

Zmiana w ppsa odnosi się do sytuacji, w której ostateczna decyzja uwzględniająca w całości żądanie strony zostanie zaskarżona do sądu administracyjnego. Obecnie, brak konieczności uzasadniania takiej decyzji uniemożliwia jej merytoryczną kontrolę przez sąd. Dlatego, po nowelizacji organ będzie miał 30 dni od dnia otrzymania skargi na przygotowanie uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Brzmienie art. 54 § 2a ppsa ma być następujące:

§ 2a. W terminie określonym w § 2, przed przekazaniem akt sądowi, organ sporządza uzasadnienie zaskarżonej decyzji, jeżeli odstąpił od jej uzasadnienia z powodu uwzględnienia w całości żądania strony.

Ważne przepisy przejściowe

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych wydaniem decyzji w pierwszej instancji przed dniem wejścia w życie w ustawy należy stosować przepisy kpa w dotychczasowym brzmieniu. Ponadto, do decyzji wydanych w takich postępowaniach nie będzie miał zastosowania dodawany nowelizacją art. 127 § 1a kpa (art. 17 ust. 2 ustawy).

Jeżeli chodzi o postępowania sądowoadministracyjne, nowy przepis art. 54 § 2a ppsa będzie miał zastosowanie także do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji, o ile organ za pośrednictwem którego wniesiono skargę, nie przekazał jeszcze akt wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu (art. 21 ustawy).

Termin wejścia w życie nowelizacji

27 stycznia 2023 roku ustawa została przekazana do Senatu. Jeżeli pomyślnie przejdzie pozostałe etapy procesu legislacyjnego, zmiany w zakresie omawianych procedur wejdą w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia.

Postęp prac legislacyjnych można śledzić pod linkiem:

https://www.sejm.gov.pl/sejm9.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=2628