Nowe regulacje dotyczące kar związanych z międzynarodowym przemieszczaniem odpadów

Tytułem wstępu, w ślad za poprzednimi artykułami przypominamy, że z dniem 21 maja 2026 r. wejdzie w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie przemieszczania odpadów, zmiany rozporządzeń (UE) nr 1257/2013 i (UE) 2020/1056 oraz uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 (dalej: „rozporządzenie (UE) 2024/1157”).

Rozporządzenie przewiduje, że nowo powstały system DIWASS (Digital Waste Shipment System) funkcjonować będzie jako obowiązkowy kanał elektronicznej wymiany informacji i dokumentów dla przemieszczania odpadów wewnątrz UE. Więcej informacji o systemie DIWASS zostało zawarte w naszym artykule.

Jednakże, dla przemieszczania odpadów z tzw. zielonej listy na podstawie załącznika nr VII, w ramach uzgodnienia organów krajowych i Komisji Europejskiej wprowadzono okres przejściowy do dnia 31 grudnia 2026 r., w którym załącznik nr VII będzie mógł zostać sporządzony w formie papierowej, co opisaliśmy w poprzedniej publikacji.

W niniejszym artykule zostaną przybliżone zagadnienia dotyczące administracyjnych kar pieniężnych wdrażanych w związku z wejściem w życie rozporządzenia (UE) 2024/1157 – obecnie na etapie projektu nowej ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów[1].

Bliżej o projekcie nowej ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów

Projekt nowej ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów obecnie znajduje się na etapie rządowym – przed wniesieniem projektu ustawy do Sejmu. Jednocześnie, w założeniu projektodawcy, ustawa powinna wejść w życie z dniem 21 maja 2026 r. – wraz z wejściem w życie rozporządzenia (UE) 2024/1157. Nowa ustawa zastąpi obecnie obowiązującą ustawę z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów.

Ustawa ma na celu dostosowanie regulacji krajowej do wymagań rozporządzenia (UE) 2024/1157 – zgodnie z treścią projektowanego art. 1 ustawy będzie ona określać w zakresie objętym rozporządzeniem (UE) 2024/1157:

1) właściwe organy i ich zadania w zakresie transgranicznego przemieszczania odpadów,

2) formę przekazywania i wymiany informacji (poprzez wspomniany system DIWASS),

3) współpracę organów krajowych w zakresie egzekwowania przepisów oraz

4) administracyjne kary pieniężne za naruszanie obowiązków w zakresie transgranicznego przemieszczania odpadów.

Kary pieniężne związane z międzynarodowym przemieszczaniem odpadów

Jednym z najbardziej istotnych elementów projektu ustawy jest nowy system administracyjnych kar pieniężnych, uregulowany w rozdziale 9 projektu (art. 37-44). Projektodawca podkreślił w uzasadnieniu, że dotychczasowy poziom kar nie spełniał funkcji odstraszającej i nie był adekwatny do rzeczywistych kosztów zagospodarowania odpadów.

Na początku należy przytoczyć kary związane z nielegalnym przemieszczaniem odpadów (tj. bez dokonania wcześniejszego zgłoszenia oraz otrzymania decyzji o zgodzie dotyczącej przemieszczania, o których mowa w art. 9 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia (UE) 2024/1157)

Zgodnie z projektowanym art. 38 ust. 1-3 ustawy:

1) zgłaszający albo osoba uznana za zgłaszającego, który nielegalnie przemieszcza odpady, podlegać będzie administracyjnej karze pieniężnej w wysokości od 50 000 do 1 000 000 zł – oznacza to podniesienie dolnej granicy odpowiedzialności o 40 000 złotych w porównaniu do obecnie obowiązującej ustawy (z 10 000 zł)[2].

2) osoba, która organizuje przemieszczanie odpadów w sposób nielegalny, podlegać będzie administracyjnej karze pieniężnej w wysokości od 30 000 do 1 000 000 zł – oznacza to podniesienie dolnej granicy odpowiedzialności o 20 000 złotych w porównaniu do obecnie obowiązującej ustawy (z 10 000 zł)[3].

3) odbiorca odpadów przemieszczonych nielegalnie podlega administracyjnej karze pieniężnej w wysokości od 30 000 do 1 000 000 zł. – oznacza to podniesienie dolnej granicy odpowiedzialności o 20 000 złotych w porównaniu do obecnie obowiązującej ustawy (z 10 000 zł)[4].

W uzasadnieniu projektu wskazano, że wysokość minimalnych kar została skalkulowana w taki sposób, aby przewyższała koszty legalnego uzyskania zgody na przemieszczanie odpadów, co ma wyeliminować ekonomiczną opłacalność naruszania przepisów. Zgodnie z projektem ustawy koszty administracyjne związane z uzyskaniem stosownej decyzji będą pozostawione bez zmian – opłaty w wysokości 14 000 złotych.

Natomiast, w przypadkach dotyczących przemieszczania odpadów, z tzw. zielonej listy, gdy osoba która organizuje przemieszczanie odpadów, dokonała wysyłki odpadów bez uzupełnienia formularza określonego w załączniku VII rozporządzenia 2024/1157 nie później niż dwa dni robocze przed rozpoczęciem przemieszczania podlegać będzie administracyjnej karze pieniężnej w wysokości od 10 000 do 200 000 zł (zgodnie z projektowanym art. 39 ust. 2 ustawy).

Projekt przewiduje również szereg sankcji za inne naruszenia związane z międzynarodowym przemieszczaniem odpadów (wyszczególnione w art. 39 projektu ustawy).

Kary pieniężne w wysokości od 10 000 zł do 200 000 zł będą mogły zostać nałożone:

1)       na zgłaszającego, m.in. za:

• dokonanie wysyłki większej ilości odpadów niż ustalona w zgodzie;
• dokonanie wysyłki odpadów bez przekazania dokumentu przesyłania wszystkim zainteresowanym właściwym organom na dwa dni robocze przed rozpoczęciem przemieszczania – za pośrednictwem systemu DIWASS;
• niezapewnienie podczas przemieszczania odpadów udostępnienia informacji określonych w załącznikach IA lub IB do rozporządzenia 2024/1157;

2)       na odbiorcę za:

• naruszenie obowiązku odzysku lub unieszkodliwiania odpadów;
• przyjęcie większej liczby przemieszczeń niż określona w zgodzie
• przyjęcie większej ilości odpadów niż określona w zgodzie;

3)       prowadzącego przetwarzanie odpadów, m.in. za:

• naruszenie obowiązku odzysku lub unieszkodliwiania odpadów;
• niedokonania w systemie DIWASS potwierdzenia odbioru odpadów w terminie 2 dni roboczych od ich odbioru;
• niedokonanie w systemie DIWASS potwierdzenia dokonania odzysku lub unieszkodliwienia odpadów w terminie 30 dni od dokonania odzysku lub unieszkodliwienia odpadów, nie później jednak niż w terminie jednego roku kalendarzowego od dnia otrzymania odpadów;
• przyjęcie większej liczby przemieszczeń niż określona w zgodzie;
• przyjęcie większej ilości odpadów niż określona w zgodzie.

Natomiast, na przewoźnika mogą zostać nałożone kary w wysokości od 10 000 do 100 000 zł, m.in. za:

1) realizację transportu niezgodnie z zatwierdzoną trasą;

2) niewskazanie jako przewoźnika odpadów w decyzji o zgodzie na przemieszczanie odpadów;

3) dokonanie przewozu odpadów bez wymaganych dokumentów określonych przepisami rozporządzenia (UE) 2024/1157;

4) niezapewnienie podczas przemieszczania odpadów udostępnienia informacji określonych w załącznikach IA, IB lub VII do rozporządzenia 2024/1157.

Kary będą nakładane w drodze decyzji administracyjnej przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska (art. 41). Zgodnie z art. 42 projektu ustawy, ustalając wysokość kary organ będzie uwzględniał w stosownych przypadkach, przesłanki, o których mowa w art. 63 ust. 2 rozporządzenia 2024/1157, w szczególności wagę i okoliczności naruszenia, ilość, rodzaj i charakter odpadów, zagrożenia dla środowiska oraz życia i zdrowia ludzi powodowane przez te odpady oraz uprzednie naruszenia przepisów regulujących transgraniczne przemieszczanie odpadów, a także współpracę i zaangażowanie podmiotu, do którego skierowana jest decyzja w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej w realizację odbioru lub zagospodarowania odpadów.

Administracyjne kary pieniężne będą wykonalne w terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji nakładającej karę (art. 43).  Oznacza to, iż w razie złożenia skargi do sądu administracyjnego na decyzję nakładającą karę, dopiero jej prawomocne oddalenie przez sąd administracyjny, spowoduje obowiązek zapłaty tej kary.

Podsumowanie

Projekt ustawy o transgranicznym przemieszczaniu odpadów wprowadza jakościowo nowy system nadzoru i egzekwowania przepisów w tym obszarze. Z uzasadnienia jasno wynika, że intencją ustawodawcy jest realne ograniczenie nielegalnych przemieszczeń odpadów oraz przeniesienie pełnej odpowiedzialności – w tym finansowej – na podmioty naruszające prawo.

W związku z wejściem w życie rozporządzenia 2024/1157 zwiększono wysokość sankcji finansowych grożących przedsiębiorcom uczestniczących w transgranicznym przemieszczaniu odpadów za niezastosowanie się do tej regulacji. Dotyczy to zarówno podmiotów wysyłających odpady, pośredników, przewoźników, odbiorców odpadów oraz podmiotów je przetwarzających.

Będzie to skłaniać przedsiębiorców do zachowania jeszcze wyższej staranności przy spełnieniu obowiązków administracyjnoprawnych, w szczególności zapewnienia wymaganych decyzji administracyjnych, weryfikacji zgodność faktycznego transportu (w tym ilości odpadów oraz liczby przemieszczeń) z treścią decyzji administracyjnych oraz zadbaniu o terminowe i prawidłowe raportowanie w systemie elektronicznym (systemie DIWASS).