Obowiązki i sankcje w ramach monitoringu składowiska odpadów

Zgodnie z art. 124 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia o odpadach (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1587 ze zm.) zarządzający składowiskiem jest obowiązany prowadzić monitoring składowiska odpadów w fazie przedeksploatacyjnej, eksploatacyjnej i poeksploatacyjnej.

Szczegółowy zakres i częstotliwość badań w ramach monitoringu składowiska został określony w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie składowisk odpadów[1]. Sposób monitoringu zależy m.in. od fazy prowadzenia składowiska odpadów, oraz od rodzaju składowanych odpadów oraz od zapisów właściwych decyzji.

Terminy przekazania wyników monitoringu

Odnosząc się do terminów przekazania badań wykonanych w ramach monitoringu, w treści art. 124 ust. 5 ustawy o odpadach określono, że zarządzający składowiskiem powinien przekazywać WIOŚ wyników monitoringu do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego po zakończeniu roku, którego te wyniki dotyczą.

Wykroczenia z związku z nieprowadzeniem monitoringu stanowiska

Zarządzający składowiskiem odpadów odpowiada zarówno za nieprowadzenie monitoringu składowiska odpadów, jak i nieprzekazanie wyników monitoringu w terminie.  

Zgodnie z treścią art. 189 ust. 1 i 2 pkt 8 i 9 ustawy o odpadach zachowania te stanowią wykroczenia zagrożone karą aresztu (w wysokości od 5 do 30 dni – zgodnie z art. 19 kodeksu wykroczeń[2]) lub grzywny (w wysokości od 20 do 5000 zł – zgodnie z art. 24 § 1 kodeksu wykroczeń). Bez wszczynania postępowania przed sądem, najczęściej w toku przeprowadzanej kontroli, Inspektorzy WIOŚ mogą nałożyć mandat karny w wysokości od 20 do 500 zł.

Gdy zarządzającym składowiskiem odpadów jest osoba prawna (np. spółka z o.o.) za wykroczenie odpowiadać będzie osoba fizyczna, która zgodnie z wewnętrznymi przepisami organizacyjnymi spółki jest odpowiedzialna za reprezentacje spółki oraz wykonywanie czynności związanych z monitoringiem (np. kierownik składowiska)[3]

Wykroczenia te są wykroczeniami formalnymi – dla ich popełnienia nie jest ważny skutek dokonania czynów. Mogą być popełnione umyślnie lub nieumyślnie (poprzez zachowanie nienależytej staranności czy też niedbalstwo).

Dla ich stwierdzenia, w istocie wystarczy ustalenie, że zarządzający składowiskiem nie wykonał odpowiednich badań w ramach monitoringu lub nie przekazał tych badań do dnia 31 marca następującego roku, w którym miał obowiązek ich wykonania. Dlatego też w takich sprawach nie prowadzi się długotrwałego i skomplikowanego postepowania dowodowego.

Przedawnienie wykroczeń

Co istotne, wykroczenia te przedawniają się z upływem roku od dnia ich popełnienia, co wynika z art. 45 § 1 zd. 1 kodeksu wykroczeń. Jeżeli w ciągu tego czasu zostanie wszczęte postępowanie wykroczeniowe przez sąd, to przedawnienie następuje z upływem 2 lat od popełnienia czynu (art. 45 § 1 zd. 2 kodeksu wykroczeń).

Oznacza to, że WIOŚ może nałożyć mandat karny tylko za czyny, które miały miejsce maksymalnie rok wcześniej (np. w dniu 1 kwietnia 2026 r. ustanie karalność wykroczenia za nieprzekazanie do dnia 31 marca 2025 r. wyników badań w 2024 r.).

Okres przechowywania dokumentacji dotyczącej monitoringu składowiska

Na koniec należy zaznaczyć, że nie istnieją przepisy, które regulują okres przechowywania badań wykonanych w ramach monitoringu składowiska. Z uwagi na roczny termin przedawnienia wykroczeń związanych z niedopełnieniem obowiązków w zakresie monitoringu składowiska, konieczne jest przechowywanie dokumentacji do tego czasu. Późniejsze przechowanie wyników monitoringu nie jest wymagane.