Kary za nieprzestrzeganie warunków decyzji środowiskowej

Za nieprzestrzeganie warunków, wymogów lub obowiązków, określonych w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach grozi administracyjna kara pieniężna w wysokości od 5000 zł do 1 000 000 zł.

Obowiązujący od 1.01.2017 r. art. 136a ust. 1 pkt 1 ustawy środowiskowej[1] umożliwia wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej m.in. za naruszenie określonych w decyzji środowiskowej warunków, wymogów oraz obowiązków[2]:

a) dotyczących korzystania ze środowiska w fazie realizacji przedsięwzięcia,

b) w zakresie ograniczania transgranicznego oddziaływania na środowisko w odniesieniu do przedsięwzięć, dla których przeprowadzono postępowanie w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko,

c) związanych z rezultatami oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko takimi, jak np. konieczność wykonania kompensacji przyrodniczej, monitorowania oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko,

d) dotyczących przedstawienia analizy porealizacyjnej.

Warto zauważyć, że w projekcie ustawy o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw z 12.08.2022 r.[3] przewidziano zmianę ww. przepisu, poprzez rozszerzenie zakresu naruszeń, za które może zostać wymierzona sankcja. Zgodnie z proponowanym brzmieniem tego przepisu wymierzenie kary pieniężnej będzie możliwe także za naruszenie określonych w decyzji środowiskowej warunków, wymogów oraz obowiązków:

– w zakresie korzystania ze środowiska w fazie eksploatacji przedsięwzięcia (tj. nie tylko etap realizacji przedsięwzięcia, ale również etap jego użytkowania/eksploatacji będzie podlegał weryfikacji).

W dokumencie pn.: „Ocena skutków regulacji” (tj. ww. projektu) wskazano, że „Uwzględnienie etapu eksploatacji/użytkowania przedsięwzięć w niniejszym przepisie jest więc krokiem niezbędnym, aby narzędzie w postaci sankcji wobec osób/podmiotów dopuszczających się naruszeń warunków decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, stało się narzędziem skutecznym i możliwym do zastosowania wobec faktycznie stwierdzonych nieprawidłowości w tym zakresie”.  Projekt ten znajduje się na etapie opiniowania.

W literaturze wskazano, że wejście w życie art. 136a uooś z początkiem 2017 r. powodowało wątpliwość, czy jest dopuszczalne wymierzenie sankcji za naruszenie warunków decyzji środowiskowych, które zostały wydane przed 1.01.2017 r. Przyjmuje się, że naruszenie warunków decyzji środowiskowej, również tej wydanej przed 1.01.2017 r., po tej dacie stanowi podstawę do nałożenia kary pieniężnej[4].

W odniesieniu do proponowanej zmiany art. 136a ust. 1 pkt 1 uooś należy wskazać, że może powstać podobny problem. Innymi słowy, konieczne może być rozstrzygnięcie, czy naruszenie warunków eksploatacji przedsięwzięcia, określonych w decyzji środowiskowej, która została wydana przed dniem wejścia w życie ww. przepisu w nowym brzmieniu, może skutkować wymierzeniem administracyjnej kary pieniężnej.

Należy zwrócić uwagę, że decyzja środowiskowa jest w istocie pierwszą z decyzji, uzyskiwanych w trakcie procesu inwestycyjnego, a organy, wydające kolejne decyzje, są nią związane.[5] Nowe brzmienie art. 136a ust. 1 pkt 1 uooś może powodować wątpliwość co do możliwości ukarania za naruszenie na etapie eksploatacji przedsięwzięcia warunku decyzji środowiskowej, który został również zamieszczony w innej decyzji, uprawniającej do eksploatacji przedsięwzięcia.

Tytułem przykładu można wskazać na ustalenie w decyzji środowiskowej rocznego limitu ilości odpadów, które mogą zostać przetworzone. Parametr ten stanowi również element zezwolenia na przetwarzanie odpadów[6], którego uzyskanie może być poprzedzone wydaniem decyzji środowiskowej[7]. Naruszenie przez przedsiębiorcę gospodarującego odpadami ww. limitu może oznaczać jednoczesne naruszenie warunku decyzji środowiskowej, jak i naruszenie posiadanego zezwolenia, co jest zagrożone sankcją administracyjną.[8] Po wejściu w życie projektowanej zmiany art. 136a ust. 1 pkt 1 uooś może dojść do sytuacji, w której to samo zachowanie (przekroczenie ww. limitu) skutkować może wszczęciem dwóch postępowań w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej.

W literaturze zwrócono także uwagę na problem, związany z możliwością dwukrotnego ukarania za ten sam czyn, będący naruszeniem decyzji środowiskowej. Tutaj można wyróżnić następujące stanowiska:

a) w przypadku powtarzalności obowiązku (np. przeprowadzania monitoringu) jego naruszenie w różnych okresach może być kwalifikowane jako odrębne naruszenia[9],

b) za naruszenie tych samych obowiązków, warunków bądź wymogów nie można dwukrotnie wymierzyć sankcji.[10]

Organem właściwym do wymierzenia sankcji jest wojewódzki inspektor ochrony środowiska (WIOŚ)[11], a postępowanie powinno być prowadzone z uwzględnieniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego[12]. W szczególności WIOŚ powinien uwzględnić zasadność zastosowania art. 189f kpa, tj. odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu.[13] W przypadku zasadności wymierzenia kary WIOŚ, określając jej wysokość, powinien wziąć pod uwagę liczbę i wagę stwierdzonych naruszeń.[14]

Decyzja o wymierzeniu kary pieniężnej może zostać zaskarżona poprzez wniesienie odwołania do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska.[15] Jeżeli decyzja o wymierzeniu kary pieniężnej stanie się ostateczna, to ukarany podmiot powinien uiścić karę w terminie 7 dni od dnia, w którym decyzja o jej wymierzeniu stała się ostateczna.[16] Samo wniesienie skargi do sądu administracyjnego na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska nie powoduje zawieszenia obowiązku zapłaty sankcji, niemniej po wniesieniu skargi może dojść do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W praktyce, ze względu na krótki czas na uiszczenie kary, do wstrzymania wykonania decyzji może dojść już po upływie terminu płatności.  Brak terminowego uregulowania kary pieniężnej może skutkować jej przymusowym ściągnięciem w oparciu o przepisu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.[17]