Kolejne zmiany w planowaniu przestrzennym, czyli ciąg dalszy walki o wiatraki (albo z wiatrakami…)

Nowelizacja ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym[1] z 2023 r.[2] to nie koniec zmian w procedurze planistycznej. Mimo zakładanej kompleksowości reformy planowania przestrzennego nie udało się jednak Nowelizacją u.p.z.p. objąć zagadnienia lądowych elektrowni wiatrowych, których lokalizacja rządzi się częściowo odrębną procedurą zawartą w ustawie o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych[3].

To jednak może się zmienić, bowiem 25 września 2024 r. opublikowany został projekt ustawy o zmianie ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych oraz niektórych innych ustaw (UD89)[4]. Projekt zakłada m.in. zniesienie częściowo odrębnej procedury uchwalania planów miejscowych dla elektrowni wiatrowych oraz zmiany w zakresie uchwalania zintegrowanych planów inwestycyjnych (ZPI) dla elektrowni wiatrowych. Projekt znajduje się obecnie na etapie opiniowania, wpłynęło do niego sporo uwag.

Rozważając proponowane zmiany należy mieć na uwadze kontrowersje społeczne związane z proponowanym w projekcie zmniejszeniem minimalnej odległości wiatraków od zabudowy (z 700 na 500 metrów), ostateczny kształt ustawy nie jest pewny.

Zmiany w procedurze planistycznej

Projektodawca zdecydował się na umieszczenie całości regulacji procedury planistycznej w u.p.z.p., w konsekwencji przepisy proceduralne dotyczące planów miejscowych dla elektrowni wiatrowych w u.i.w. (art. 6a-6f) mają zostać uchylone.

W zamian w u.p.z.p. ma zostać dodany art. 17b pkt 1 (oraz ust. 7 do art. 37ec w odniesieniu do ZPI), zakładający obowiązek przeprowadzenia co najmniej jednego spotkania otwartego, tak aby zapewnić szeroki udział społeczeństwa w procedowaniu projektów związanych z elektrowniami wiatrowymi. Z kolei pkt 2 projektowanego art. 17b gwarantuje udział sąsiedniej gminy w procedurze planistycznej, na etapie opiniowania. Projektodawca wskazał w uzasadnieniu, że Nowelizacja u.p.z.p. wprowadziła i ustrukturyzowała tematykę konsultacji społecznych, dlatego też nie ma dalszej potrzeby utrzymywania odrębnej, szczegółowej regulacji w tym zakresie.

Umieszczenie wszystkich przepisów proceduralnych w u.p.z.p. należy ocenić pozytywnie, co nie znaczy, że procedura ta nie wywołuje wątpliwości.

ZPI dla elektrowni wiatrowych

Dostosowanie procedury uchwalania ZPI dla elektrowni wiatrowych wymagało zmiany obszaru ZPI, dotychczas określonego jako obszar inwestycji głównej i inwestycji uzupełniającej. Według projektu ustawy będzie to co najmniej obszar inwestycji głównej i inwestycji uzupełniającej.

Rozszerzona ma zostać również definicja inwestycji uzupełniającej (art. 2 pkt 5a u.p.z.p.) – projekt zakłada, że może to być również inna inwestycja, która służy wykonywaniu zadań własnych gminy, dotychczas inwestycja uzupełniająca ograniczona była do enumeratywnie wyliczonych kategorii obiektów służących obsłudze inwestycji głównej.

W przypadku objęcia przez obszar oddziaływania inwestycji elektrowni wiatrowej terenu innej gminy (gminy pobliskiej), gmina ta ma obowiązek sporządzenia planu miejscowego, zgodnie z projektem może to uczynić nie tylko w formie zwykłej albo również jako ZPI. Pozwoli na to projektowany ust. 2a w art. 37ea u.p.z.p.: „Obowiązku objęcia zintegrowanym planem inwestycyjnym obszaru inwestycji głównej oraz inwestycji uzupełniającej, o którym mowa w ust. 2, nie stosuje się w przypadku sporządzania planu przez gminę pobliską zgodnie z art. 15a ust. 3.”

Sporządzony przez gminę pobliską plan w formie ZPI, co oczywiste, nie będzie zawierał obszaru inwestycji głównej, jednak może zawierać obszar inwestycji uzupełniającej, o ile inwestor zdecyduje się na jej realizację nie tylko w gminie lokalizacji inwestycji głównej, ale też gminie pobliskiej. Nie ma przeszkód, aby przyjąć, że w gminie pobliskiej może powstać inna inwestycja uzupełaniająca niż ta w gminie lokalizacji inwestycji głównej.

Z literalnego brzmienia projektowanego art. 37ea ust. 2a wynikałoby, że ZPI w gminie pobliskiej nie musi zawierać ani obszaru inwestycji głównej, ani uzupełniającej, w istocie byłby to „klasyczny” plan miejscowy, jednak uchwalany jako ZPI. Może wydawać się to sprzeczne z istotą ZPI (zakładającą partycypację inwestora w postaci realizacji inwestycji uzupełniającej), przy czym patrząc z szerszej perspektywy wydaje się, że można zaakceptować takie rozwiązanie. Inwestor zrealizuje zarówno inwestycję główną, jak i inwestycję uzupełniającą, a jedynie z uwagi na szczególny charakter inwestycji głównej (elektrowni wiatrowej i wynikającą z tego konieczność ograniczenia zabudowy) oraz położenia blisko granicy gminy, niezbędne są odrębne akty planistyczne. Rozwiązanie takie zgodne jest z nadrzędnym celem projektodawcy, jakim jest usprawnienie procesu inwestycyjnego dla budowy elektrowni wiatrowych.

Jednak przypadek, gdy na terenie gminy pobliskiej nie będzie inwestycji uzupełniającej rodzi wątpliwości, co do umowy urbanistycznej, wymaganej przy uchwalaniu ZPI (art. 37ec ust. 2 pkt 7 u.p.z.p.), a zatem również w przypadku ZPI w gminie pobliskiej. Projekt ustawy nie przewiduje wyłączenia obowiązku zawarcia umowy urbanistycznej w przypadku ZPI w gminie pobliskiej, gdy ten nie zawiera ani inwestycji głównej, ani uzupełniającej.

Zatem, jaka powinna być treść umowy urbanistycznej w takim przypadku? Czy gmina pobliska powinna być stroną umowy urbanistycznej zawieranej przez gminę lokalizacji inwestycji głównej z inwestorem, innymi słowy czy można zawrzeć jedną umowę urbanistyczną dla wielu ZPI? Aktualna regulacja dopuszcza jedynie zawarcie jednej umowy przez kilku inwestorów z gminą (art. 37eg ust. 1 u.p.z.p.). W praktyce inwestor, decydując się na realizację inwestycji uzupełniającej również w gminie pobliskiej może w ten sposób zachęcić ją do skorzystania z trybu ZPI. W innym wypadku gmina pobliska może przyjąć zwykły tryb uchwalania planu (co może znacznie spowolnić planowaną inwestycję).

Wątpliwości do projektu zgłosiła zarówno strona rządowa, jak i społeczna. Przy czym zakres projektu ustawy jest bardzo szeroki i nie dotyczy wyłącznie elektrowni wiatrowych, a większość uwag nie dotyczy kwestii planistycznych.

Podsumowanie

Kierunek zmian przedstawiony w projekcie ustawy jest z pewnością korzystny dla inwestorów z branży OZE – lądowych elektrowni wiatrowych i powinien przyczynić się do zwiększenia liczby inwestycji. Pozytywnie należy również ocenić ujednolicenie procedury. Projektowana nowelizacja nadal jednak nie rozwiązuje wszystkich problemów, o czym świadczą liczne uwagi i propozycje zmian projektu ustawy.