Nadchodzące zmiany w zakresie wydawania decyzji środowiskowych

Projekt ustawy zmieniającej ustawę o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw [ustawa ooś] opublikowany w dniu 18 maja 2022 r. na portalu Rządowego Procesu Legislacyjnego nadal jest przedmiotem prac i uzgodnień, zatem prawdopodobne zmiany zaczną  obowiązywać w 2023 r.

Cel nowelizacji

W założeniu nowelizacja ustawy ooś ma przede wszystkim usprawnić przebieg procesu inwestycyjnego oraz ułatwić przygotowanie i realizację inwestycji, w szczególności liniowych – drogowych, a także kolejowych, wodnych i przeciwpowodziowych. Zmiany dotkną zarówno procedurę strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, dotyczącą planów, programów i strategii, których wdrażanie ma wpływ na stan środowiska, jak i procedurę wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, a w jej ramach – ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. W założeniu autora projektu, czyli Ministra Klimatu i Środowiska – ustawa „usprawniająca” ma też usunąć liczne wątpliwości interpretacyjne, pojawiające się do tej pory w toku stosowania ustawy ooś w jej dotychczasowym brzmieniu.

Planowane zmiany

W zakresie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projekt ustawy usprawniającej  przewiduje, że w przypadku wystąpienia o uzgodnienie odstąpienia od przeprowadzenia oceny strategicznej organ opracowujący projekt dokumentu będzie zobowiązany ów projekt załączyć – wymagane będzie przedłożenie kompletnego dokumentu przeznaczonego do przyjęcia. Problem braku takiej regulacji zgłoszony został przez regionalne dyrekcje ochrony środowiska, które otrzymując od organów opracowujących projekt dokumentu wniosek bez dołączonego projektu lub przynajmniej założeń, określających jego planowaną treść, przy obecnym brzemieniu przepisów nie miały podstaw do wyegzekwowania takiego obowiązku. Niestety projekt ustawy zakłada równocześnie wydłużenie terminu na analizę dokumentacji przez regionalnych dyrektorów ochrony środowiska z 14 dni na 30 dni. Również w przypadku opiniowania przez regionalnych dyrektorów ochrony środowiska projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, a także studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy – projekt ustawy  usprawniającej ustala nowy termin ich opiniowania na poziomie 30 dni, z możliwością jego skrócenia wyłącznie w przypadkach, w których opiniowanie dotyczy tych projektów, które nie są poddawane strategicznej ocenie.

Zmiany przewidziano też w procedurze wydawania decyzji środowiskowych – przy tym część z nich stanowi odzwierciedlenie stanowiska prezentowanego w dotychczasowym orzecznictwie bądź poglądów wypracowanych przez doktrynę.

Istotna dla inwestorów, jak i organów prowadzących postępowania zmiana dotyczyć będzie obowiązku przeprowadzenia analizy zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z planem miejscowym. Projekt zakłada wprowadzenie zobowiązania organów do przeprowadzenia takiej analizy na jak najwcześniejszym etapie postępowania, jeszcze zanim organ wystąpi o opinie i uzgodnienia, stwierdzi obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania czy ustali zakres raportu i nałoży na inwestora obowiązek jego sporządzenia. Oznacza to, że ustalenie zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z mpzp będzie odbywać się w pierwszej kolejności. Co więcej – w przypadku braku takiej zgodności organ będzie zwolniony od prowadzenia postępowania wyjaśniającego w dalszym zakresie, natomiast będzie zobowiązany wydać decyzję o odmowie zgody  na realizację przedsięwzięcia. Ustawa wprowadza przy tym pojęcie „inwestycji strategicznych” na określenie przedsięwzięć, w przypadku których w postępowaniu w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nie będzie wymagane badanie zgodności ich lokalizacji z ustaleniami planu miejscowego. Zakłada się rozszerzenie katalogu ww. inwestycji poprzez dodanie do niego m.in. linii tramwajowych i metra, przedsięwzięć wymagających koncesji na wydobywanie kopalin ze złóż objętych własnością górniczą przysługującą Skarbowi Państwa, inwestycji w zakresie lotnisk użytku publicznego oraz obiektów szczególnie ważnych dla obronności lub bezpieczeństwa państwa ujętych w wykazie przez Ministra Obrony Narodowej.

Ustawa usprawniająca miałaby też wprowadzić obowiązek zamieszczania w karcie informacyjnej przedsięwzięcia informacji nie tylko o pokryciu nieruchomości szatą roślinną, ale także o zwierzętach oraz ich siedliskach. Wprost przy tym wskazano, że chodzi o zwierzęta wolno żyjące (dzikie). W założeniu ma to przyspieszyć procedurę, gdyż dotychczas zwykle organ dodatkowo wzywa inwestora do uzupełnienia  KIP o tego rodzaju informacje. Przewiduje się też zmianę w zakresie obowiązku przedstawienia wyników inwentaryzacji przyrodniczej i ich formy. Proponowana zmiana stanowi, że inwentaryzacja przyrodnicza powinna być przeprowadzana każdorazowo, a jej wyniki powinny być składane zarówno w formie opisowej, jak i kartograficznej (powyższe odpowiada zatem brzmieniu przepisów rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 17 marca 2022 r. w sprawie formatu dokumentu zawierającego wyniki inwentaryzacji przyrodniczej  oraz formatu raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko – Dz.U poz. 652). Jak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy usprawniającej, zmiana ma na celu umożliwienie przeprowadzania dokładniejszych analiz, a w efekcie  – zdefiniowanie odpowiednich warunków realizacji przedsięwzięcia.

Wzmocniona ma zostać rola regionalnego dyrektora ochrony środowiska w kontroli procesu inwestycyjnego dla przedsięwzięć lokalizowanych na obszarach chronionego krajobrazu lub parku krajobrazowego. W takim wypadku zamiast (niewiążącej) opinii, RDOŚ będzie dokonywał uzgodnienia w formie postanowienia – będzie wypowiadał się zatem wiążąco dla organu wydającego decyzję, analogicznie jak ma to dziś miejsce w przypadku stwierdzenia obowiązku przeprowadzenia oceny z uwagi na oddziaływanie inwestycji na obszar NATURA 2000. Przewiduje się również zmiany w art. 64 i art. 77 ustawy ooś, które mają zapewnić wiążącą moc postanowień uzgadniających RDOŚ w zakresie warunków realizacji przedsięwzięcia podlegającego ocenie oddziaływania na środowisko dla organu wydającego decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach.  W praktyce bowiem nie zawsze organy uwzględniają warunki z postanowień uzgadniających wydawanych przez RDOŚ.

Projekt zakłada też wyeliminowanie wątpliwości interpretacyjnych dotyczących liczby wymaganych wariantów przedsięwzięcia przedstawianych w raporcie, jak i sposobu ich różnicowania. Autor projektu czyli Minister Klimatu i Środowiska nie podzielił przy tym poglądu prezentowanego w orzecznictwie, zgodnie z którym takich wariantów realizacyjnych przedsięwzięcia w raporcie powinno być zawsze co najmniej trzy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt III OSK 376/21). Zmiana dotycząca art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy ooś zakłada, że w raporcie powinien znaleźć się opis wariantów przedsięwzięcia, uwzględniających rozwiązania dotyczące planowanego przedsięwzięcia w zakresie technologii, lokalizacji lub innych jego istotnych parametrów, ze wskazaniem wariantu wybranego do realizacji (1), racjonalnego wariantu alternatywnego (2) oraz racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska (3), przy czym przepis ma wprost stanowić, że ów „racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska” może być tożsamy z wariantem wybranym do realizacji albo z racjonalnym wariantem alternatywnym. W konsekwencji zmiana wprowadzana ustawą usprawniającą oznaczać będzie możliwość przedstawienia w raporcie jedynie dwóch wariantów jeśli np. wariant inwestorski będzie w ocenie wnioskodawcy i autora raportu zarazem „racjonalnym wariantem najkorzystniejszym dla środowiska”, o którym mowa w art. 66 ust 1 pkt 5 ustawy ooś. 

Co ważne dla inwestorów, projekt ustawy usprawniającej przewiduje możliwość wymierzania kary administracyjnej za naruszenie uwarunkowań ustalonych decyzją środowiskową, które mają miejsce dopiero na etapie eksploatacji inwestycji.

Projekt przewiduje bowiem  rozszerzenie zastosowania art. 136a ust. 1 pkt 1 ustawy ooś w taki sposób, aby przesłanką do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej było również naruszenie warunków, o których mowa w art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy ooś zarówno w zakresie fazy realizacji, jak i eksploatacji przedsięwzięcia. W świetle obecnego brzmienia przepisu art. 136a ust. 1 pkt 1 ustawy ooś możliwe jest jedynie wymierzenie kary administracyjnej wyłącznie za naruszenie ww. warunków dotyczących fazy realizacji przedsięwzięcia, przy czym etap jego eksploatacji czy też użytkowania przedsięwzięcia i związane z nim warunki – nie podlegają dziś tej sankcji.