21 maja obchodzimy Europejski Dzień Obszarów Natura 2000. Jest to doskonała okazja, by przyjrzeć się tej formie ochrony przyrody, która pokrywa blisko 20% powierzchni naszego kraju. Jakiego rodzaju ograniczenia przewiduje? Czy objęcie danego obszaru Siecią Natura 2000 oznacza brak możliwości jakiejkolwiek zabudowy nieruchomości i prowadzenia biznesu? Przekonajcie się Państwo sami.
Sieć Natura 2000, ustanowiona na mocy dyrektywy siedliskowej (92/43/EWG) oraz ptasiej (2009/147/WE), stanowi jeden z filarów unijnej polityki ochrony przyrody. W polskim porządku prawnym, dyrektywy te implementowane są przede wszystkim na gruncie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody[1]. [dalej: u.o.p.] oraz ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach odziaływania na środowisko[2] [dalej: u.o.o.ś]. Na względzie należy mieć także rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 12 stycznia 2011 r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków[3].
Zgodnie z art. 6 u.o.p., obszary Natura 2000 stanowią jedną z form ochrony przyrody, obok parków narodowych, rezerwatów przyrody, parków krajobrazowych, obszarów chronionego krajobrazu, pomników przyrody, stanowisk dokumentacyjnych, użytków ekologicznych i zespołów przyrodniczo-krajobrazowych. Nie należy stawiać znaku równości pomiędzy obszarami Natura 2000, a choćby parkami narodowymi, choć wymienione formy ochrony przyrody mogą obejmować pewne tereny łącznie (co wiąże się z bardziej restrykcyjnymi zakazami).
Zgodnie z art. 33 ust. 1 u.o.p.zabrania się, z zastrzeżeniem art. 34, podejmowania działań, które mogą – samodzielnie lub w połączeniu z innymi działaniami – znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000, w szczególności jeżeli mogłyby pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony wyznaczono ten obszar, wpłynąć negatywnie na gatunki objęte ochroną w ramach obszaru Natura 2000, a także pogorszyć integralność tego obszaru lub jego powiązania z innymi obszarami.
Na pierwszy rzut oka, wspomniana regulacja może wzbudzać wrażenie, iż uniemożliwia podejmowanie jakichkolwiek przedsięwzięć budowlanych na nieruchomościach objętych obszarem Natura 2000. Nie jest to jednak prawda. Możliwość posadowienia obiektu budowlanego na terenie objętym obszarem Natura 2000 nie jest z gruntu prawnie wyłączona, jak to ma miejsce np. na terenie parków narodowych, czy rezerwatów przyrody, w których obowiązuje zakaz budowy lub przebudowy obiektów budowlanych i urządzeń technicznych, z wyjątkiem obiektów i urządzeń służących celom parku narodowego albo rezerwatu przyrody. Przepisy nie wprowadzają analogicznego zakazu w odniesieniu do obszarów Natura 2000.
Rozważając realizację inwestycji na obszarze Natura 2000 należy w pierwszej kolejności ustalić, czy planowane przez nas przedsięwzięcie należy do grupy objętej treścią Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko[4]. Rozporządzenie enumeratywnie wymienia przedsięwzięcia, których realizacja musi być poprzedzona decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach. Są one podzielone na dwie grupy: przedsięwzięcia mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko oraz przedsięwzięcia mogące potencjalnie oddziaływać na środowisko. W odniesieniu do tego rodzaju przedsięwzięć możliwość realizacji inwestycji na obszarze Natura 2000 zostanie przesądzona w decyzji środowiskowej.
Co jednak, gdy dane zamierzenie nie kwalifikuje się jako przedsięwzięcie mogące znacząco oddziaływać na środowisko? Czy oznacza to, że oddziaływanie na ten obszar nigdy nie zostanie przeanalizowane? Absolutnie nie.
Regulacje dotyczące ochrony obszarów Natura 2000 wymagają przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko także wtedy, gdy przedsięwzięcie nie wymaga decyzji środowiskowej, ale istnieje ryzyko jego znaczącego oddziaływania na obszar Natura 2000.
Zgodnie z art. 96 ust.1 u.o.o.ś. w takiej sytuacji, to organ administracji architektoniczno-budowlanej (z reguły starosta) właściwy do przyjęcia zgłoszenia (budowy lub wykonania robót budowlanych) czy też wydania pozwolenia na budowę jest obowiązany do rozważenia, przed rozstrzygnięciem danej sprawy, czy wskazane przedsięwzięcie może potencjalnie oddziaływać na obszar Natura 2000. Dalszy przebieg postępowania zależy od tej oceny. Jeśli organ dojdzie do wniosku, że zamierzenie może potencjalnie oddziaływać na obszar Natura 2000, nakłada w drodze postanowienia na inwestora obowiązek przedłożenia do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska [dalej: RDOŚ] odpowiednich dokumentów. Następnie to RDOŚ autorytatywnie stwierdza, czy widzi potrzebę przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko planowanej inwestycji, czy też nie widzi takiej potrzeby (art. 97 ust. 1 w zw. z ust. 5 o.o.ś.). RDOŚ kieruje się przede wszystkim skalą i charakterystyką przedsięwzięcia, a także przewidywanym oddziaływaniem na obszar Natura 2000. Nieinwazyjne inwestycje, zachowujące podstawowe wymagania w zakresie emisyjności, na tym etapie mogą zostać zwolnione z obowiązku przeprowadzenia oceny. W sytuacji, gdy RDOŚ stwierdzi potrzebę jej przeprowadzenia, dopiero po jej dokonaniu wydaje postanowienie w przedmiocie uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia w zakresie oddziaływania na obszar Natura 2000 bądź odmawia takiego uzgodnienia.
Należy jednak zauważyć, iż nawet gdyby ostateczna konkluzja RDOŚ wskazywała na znaczące negatywne oddziaływanie przedsięwzięcia na obszar Natura 2000, RDOŚ uzgadnia realizację przedsięwzięcia, jeśli zachodzą przesłanki z art. 34 u.o.p., a więc m.in. realizacja inwestycji jest motywowana wymogami nadrzędnego interesu publicznego. Przykładowo wskazać warto, że budowa instalacji odnawialnych źródeł energii stanowi realizację nadrzędnego interesu publicznego, o którym mowa w art. 34 ust. 1 u.o.p, a więc może zostać dopuszczona na obszarze Natura 2000.
Pomimo rygorów wynikających z ochrony obszarów Natura 2000, nie jest tak, że żadnej inwestycji nie da się na nich przeprowadzić – co potwierdza także orzecznictwo sądów administracyjnych.
W wyroku z dnia 14 stycznia 2025 roku, sygn. akt:II OSK 977/22, Naczelny Sąd Administracyjny w odniesieniu do inwestycji deweloperskiej obejmującej budowę 11 budynków mieszkalnych jednorodzinnych, zauważa, że: ,,znaczące negatywne oddziaływanie” na środowisko jest pojęciem nieostrym, co stawia przed organem stosującym powyższy przepis wymagania związane z precyzyjnym wskazaniem przesłanek, na których się oparł wydając rozstrzygnięcie w sprawie. Podkreślić należy, że w przeciwieństwie do innych obszarowych form ochrony przyrody, takich chociażby jak parki narodowe czy rezerwaty przyrody, w stosunku do obszarów Natura 2000 ustawodawca nie wprowadził konkretnych zakazów czy nakazów. Objęcie więc danego terenu obszarem Natura 2000 nie stanowi podstawy do automatycznego wysnucia wniosku o braku możliwości zagospodarowywania tego terenu, czy też korzystania przez niego w inny sposób przez właściciela.
Obszary Natura 2000 stanowią niezwykle cenny element dziedzictwa przyrodniczego Polski i Europy – są nie tylko ostoją dla różnorodnych gatunków i siedlisk, lecz także symbolem naszej wspólnej odpowiedzialności za środowisko naturalne. W szczególny sposób, właśnie w dniu poświęconym ich ochronie, warto docenić znaczenie tych terenów dla przyszłych pokoleń oraz roli, jaką pełnią w zachowaniu równowagi ekologicznej. Jednocześnie nie należy postrzegać ich jako barierę rozwoju, lecz raczej jako impuls do poszukiwania nowoczesnych, odpowiedzialnych form gospodarowania przestrzenią.
Obsługujemy biznes.
Precyzyjnie.
Inwestycje budowlane
Nasza oferta skierowana jest do przedsiębiorców realizujących inwestycje budowlane: mieszkaniowe, produkcyjne, usługowe i inne.
autor: Kacper Łagodziński
autor: Marta Lorych
