Tajemnica przedsiębiorstwa i przedsiębiorcy a dostęp do informacji publicznej – co każdy właściciel firmy powinien wiedzieć (część 2)

Jak pisaliśmy już wcześniej pojęcie „tajemnicy przedsiębiorcy” funkcjonuje także na gruncie UDIP i pełni tam bardzo doniosłą rolę. Ma zatem przede wszystkim znaczenie w odniesieniu do przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą na rzecz podmiotów sektora publicznego, a więc zawierających umowy z jednostkami sektora finansów publicznych (pisaliśmy o tym tutaj).

Zgodnie z treścią art. 5 ust. 2 u.d.i.p. prawo do udostępnienia informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub ,,tajemnicę przedsiębiorcy”. W doktrynie i orzecznictwie[1] dominuje utrwalony podgląd, iż zakres znaczeniowy ustawowego pojęcia ,,tajemnicy przedsiębiorcy” właściwie pokrywą się z zakresem ,,tajemnicy przedsiębiorstwa” Obejmuje ono zarówno informacje kwalifikowane jako tajemnica przedsiębiorstwa, jak i wszelkie inne dane gospodarcze dotyczące przedsiębiorcy, które nie muszą spełniać warunków tajemnicy przedsiębiorstwa, lecz których ujawnienie mogłoby narazić przedsiębiorcę na szkodę.

Bardzo istotne jest jednak, że art. 35 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych[2] przewiduje, że klauzule umowne dotyczące wyłączenia jawności ze względu na tajemnicę przedsiębiorstwa w umowach zawieranych przez jednostki sektora finansów publicznych lub inne podmioty, o ile wynikające z umowy zobowiązanie jest realizowane lub przeznaczone do realizacji ze środków publicznych, uważa się za niezastrzeżone, z wyłączeniem informacji technicznych, technologicznych, organizacyjnych przedsiębiorstwa lub innych posiadających wartość gospodarczą, w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich w tajemnicy, lub w przypadku gdy jednostka sektora finansów publicznych wykaże, że informacja stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa z uwagi na to, że wymaga tego istotny interes publiczny lub ważny interes państwa.

Orzecznictwo sądów administracyjnych precyzyjnie określa granice ochrony tych informacji. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 2023 r. (III OSK 2598/21) wskazano, że instytucja tajemnicy przedsiębiorstwa nie ogranicza się wyłącznie do ochrony w ramach ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, ale znajduje także zastosowanie przy rozstrzyganiu o dostępie do informacji publicznej.

Zawierając umowy z jednostkami sektora finansów publicznych przedsiębiorca musi liczyć się z faktem, że walor ochrony informacji uznawanych przez nas za poufne może zostać osłabiony.

Jak wskazał NSA w wyroku z 9 stycznia 2025 r. (III OSK 6340/21), na tajemnicę przedsiębiorcy składają się dwa elementy: formalny – wola utajnienia danych informacji przejawiająca się w formie podjętych czynności przedsięwziętych przez przedsiębiorcę w celu zapewnienia poufności określonych danych oraz materialny – odnoszący się do charakteru informacji, którą przedsiębiorca chce zachować w poufności.

Sądy podkreślają więc, że sam fakt oznaczenia informacji przez przedsiębiorcę jako poufnej nie przesądza jeszcze o jej kwalifikacji jako tajemnicy przedsiębiorcy. Każdorazowo to organ administracji publicznej zobowiązany jest do samodzielnej oceny, czy ujawnienie danej informacji rzeczywiście mogłoby naruszyć interesy przedsiębiorcy. Informacja zyskuje status tajemnicy przedsiębiorcy wówczas, gdy przedsiębiorca wyraźnie manifestuje wolę zachowania jej w poufności względem osób trzecich.

 Istotne jest przy tym, że nie traci ona tego charakteru tylko dlatego, że znają ją niektóre osoby w ograniczonym gronie, które są zobowiązane do zachowania poufności, na przykład pracownicy przedsiębiorstwa czy współpracownicy zaangażowani w realizację konkretnej umowy.

Dla utrzymania takiej informacji w tajemnicy niezbędne jest jednak podjęcie przez przedsiębiorcę odpowiednich działań, mających na celu uniemożliwienie osobom trzecim dostępu do niej w zwykłym toku zdarzeń, bez konieczności podejmowania szczególnych wysiłków. Takie stanowisko znalazło potwierdzenie np. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 18 kwietnia 2024 r. (II SA/Po 51/24).

Zastrzegając informację w ramach tajemnicy przedsiębiorcy/przedsiębiorstwa musi on jednocześnie w sposób dostatecznie szczegółowy wykazać, że dane informacje mają dla niego wartość gospodarczą. Może to zrobić w sposób wyraźny (np. dołączając do umowy jakieś dodatkowe oświadczenia w tym zakresie informując w ten sposób o nich swojego kontrahenta – podmiot publiczny czy np. załączając do umowy obowiązującą u niego politykę prywatności itp.) albo w sposób dorozumiany (np. poprzez dopuszczenie do określonych informacji tylko niektórych pracowników) – wyrok NSA z 17 października 2024 r., III OSK 4938/21).

Powyższe oznacza też, że podmiot publiczny odmawiając udostępnienia informacji winien wskazać jakich informacji (to jest w jakich fragmentach umowy umieszczonych i czego dotyczących) odmowa ta dotyczy i uzasadnić odmowę udostępnienia tychże informacji, a nie może się ograniczać jedynie do stwierdzenia, że szczegółowe dane dotyczące ustaleń z Gminą oraz przyjętego przez inwestora modelu realizacji inwestycji podlegają ochronie jako tajemnica przedsiębiorstwa (wyrok WSA w Szczecinie z 19 stycznia 2016 r., II SA/Sz 1176/18).

Czy moje zawsze znaczy oryginalne?

W ciekawym wyroku z 2 lutego 2022 r. (II SA/Gd 500/21) WSA w Gdańsku, podjął się oceny możliwości zastrzegania danych koncepcyjnych zawartych w umowach koncesji na roboty budowlane z wykonawcą parkingu publicznego.

Sąd zauważył bowiem, że ,,zazwyczaj parkingi miejskie mają dosyć uniwersalny kształt, wygląd i zasady korzystania zatem ich wyjątkowość i unikalność z punktu widzenia interesów przedsiębiorcy wymagałaby wykazania, że każdy z czterech zaplanowanych do realizacji posiada takiego typu rozwiązania technologiczne czy inne, że „utajnienia” wymaga tajemnica wykonawcy. Podkreśla Sąd, że objęcie informacji publicznej ochroną prawa autorskiego nie mieści się w zakresie żadnej z przesłanek uzasadniających odmowę udostępnienia informacji publicznej zawartych w art. 5 ust. 2 u.d.i.p., oznacza to, że wykonanie koncepcji programowo-przestrzennych przez podwykonawców lub na zamówienie koncesjonariusza nie pozwala na odmowę udostępnienia tych danych.’’

,,Warunkiem koniecznym do uznania określonych informacji za tajemnicę przedsiębiorcy jest posiadanie przynajmniej minimalnej wartość gospodarczej, nie dostrzega Sąd takiej wartości we wspomnianych koncepcjach. Nie zostało wykazane, że informacje te posiadają istotną wartość gospodarczą dla wykonawcy, gdyż stanowią dorobek jego działalności jako przedsiębiorcy, zawierający oryginalne i indywidualne rozwiązania w zakresie budowy i wyposażenia parkingów oraz zastosowanych technologii. Zwłaszcza, że w wielu polskich miastach podobne parkingi są wznoszone i z punktu widzenia składu orzekającego są one podobne w organizacji przestrzeni i funkcjonowania”

Jak zabezpieczyć swoje interesy?

Mając na uwadze formalny i materialny aspekt tajemnicy przedsiębiorstwa, w kontekście ochrony przed jej ujawnieniem w trybie UDIP

praktyczne znaczenie będzie miał więc przede wszystkim faktyczne podjęcie przez przedsiębiorcę aktywnych działań na rzecz ochrony poufności określonych informacji i ujawnienie ich swojemu kontrahentowi – podmiotowi publicznemu.

Kluczowe znaczenie ma tu:

• stosowanie klauzul poufności w umowach z kontrahentami i pracownikami.
• wewnętrzne procedury ochrony danych, obejmujące zarówno środki techniczne, jak i organizacyjne.

Dobrą praktyką, która można pomóc w uniknięciu wielu problemów z wykazaniem przesłanki formalnej będzie zadbanie o to, aby firma posiadała własny regulamin ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa.

Modelowy dokument tego rodzaju powinien określać zasady i tryb ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa w Spółce przed nieuprawnionym dostępem, przetworzeniem, udostępnieniem lub innym nieuprawnionym wykorzystaniem.

Regulamin taki, poza stosownymi definicjami, powinien określać także zakres odpowiedzialności dyscyplinarnej personelu firmy za naruszenie obowiązków poufności danych.