Współpraca przedsiębiorców z sektorem publicznym w świetle dostępu do informacji publicznej – podstawowe informacje dla przedsiębiorców (cz. 2)

W ostatnim artykule pisaliśmy o tym, że współpraca przedsiębiorców z jednostkami sektora finansów publicznych [JSFP] jest dla tych pierwszych bardzo atrakcyjną opcją prowadzenia działalności gospodarczej i rozwoju, jednak podejmując ją muszą się oni liczyć z obowiązkami JSFP w udostępnianiu informacji publicznych, w tym m. in. o umowach zawieranych z kontrahentami i o sposobie ich wykonywania.

Dzisiaj odpowiadamy na najczęściej pojawiające się pytania szczegółowe o to, jakie informacje dotyczące kontraktów mogą być w tym trybie ujawniane.

Dane dotyczące wynagrodzenia

Z uwagi na fakt, iż wynagrodzenie wypłacane kontrahentowi stanowi wydatkowanie środków publicznych, informacji tej także nie sposób nie ujawnić w razie zawnioskowania o nią.

WSA w Łodzi w wyroku z 20 kwietnia 2017 r. (II SA/Łd 100/17) wypowiedział się, że ,,reprezentuje pogląd, iż przy kolizji prawa do informacji z prawem do ochrony danych osobowych, należy przyznać priorytet prawu do informacji publicznej, zważywszy, że w ramach gospodarki rynkowej nie istnieje przymus zawierania umów z podmiotami publicznymi, dlatego podmiot (w tym osoba fizyczna) zawierając umowę cywilnoprawną z podmiotem publicznym nie może oczekiwać, że w zakresie takich danych jak imię i nazwisko lub firma, przedmiot umowy, wysokość wynagrodzenia, zachowa prawo do prywatności”.

WSA w Gdańsku w wyroku z 2 lutego 2022 r. (II SA/Gd 500/2), wskazał, iż „przedsiębiorca nie może zastrzec tajemnicą przedsiębiorstwa informacji dotyczącej ceny, terminu wykonania zamówienia, okresu gwarancji, warunków płatności, nawet jeżeli dana umowa nie jest realizowana w obszarze zamówień publicznych, co wynika z ogólnej zasady jawności finansów publicznych, w tym m.in. jawności umów, których przedmiotem jest dyspozycja środkami publicznymi.”

Co z fakturami?

Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w wyroku z 11 lipca 2023 r. (III OSK 2998/23):„(…) w zakres pojęcia informacji publicznej wpisują się więc materiały dokumentujące fakt lub sposób zadysponowania majątkiem publicznym, w tym dokumenty związane z zawieraniem i wykonywaniem umów, w szczególności faktury lub rachunki wystawione przez wykonawcę umowy.”

Przedsiębiorca zatem musi liczyć się z faktem, iż treść i postać wystawianych faktur, także podlega udostępnieniu w trybie UDIP, i to mimo że faktura jest dokumentem prywatnym. W orzecznictwie sądów administracyjnych co do zasady nie ma jednak wątpliwości, że nawet taki dokument, jako że jest nośnikiem danych i o wykonawcy umowy zawartej z JSFP, i o wysokości środków przeznaczonych na jej realizację, ma być udostępniany w trybie udip. Warto jednak zwrócić uwagę na nieco odmienny pogląd w tym zakresie. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 września 2024 r. (III OSK 4700/21):„Żądanie udostępnienia informacji publicznej zawartej w dokumencie prywatnym poprzez udostępnienie dokumentu prywatnego w postaci, w jakiej został utrwalony, nie podlega uwzględnieniu na gruncie przepisów u.d.i.p. Inaczej mówiąc – informacja zawarta w dokumencie prywatnym, którym dysponuje organ, mająca cechy informacji publicznej podlega udostępnieniu. Udostępnieniu nie podlega natomiast cały dokument prywatny, będący nośnikiem tej informacji.”

Czy brak przetargu ma znaczenie?

W kontekście ochrony danych przedsiębiorcy odpowiedź na to pytanie może mieć duże znaczenie. Zagadnienie to rozstrzygnął WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 12 sierpnia 2015 r. (IV SA/Po 324/15). Sąd jednoznacznie stwierdził, że nie ma znaczenia, w jakiej formie zostało udzielone zamówienie — nawet jeśli doszło do niego w trybie negocjacji i nie stosowano przepisów o zamówieniach publicznych, nie zmienia to zasady jawności gospodarowania środkami publicznymi. Wyłączenia jawności nie przewiduje również ustawa o finansach publicznych.

A składane przez przedsiębiorcę oferty?

Co jednak w sytuacji, gdy przedsiębiorca bierze udział w konkursie na realizację zadania publicznego. Orzecznictwo w tym zakresie nie jest niestety jednolite.

Z jednej strony, należy zwrócić uwagę na to, iż dokumenty składane na poczet takiego konkursu nie wywołują jeszcze żadnego skutku dla sfery finansów publicznych, co powinno przemawiać za ochroną danych przedsiębiorcy, które takie dokumenty zawierają.

Wskazać można na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 sierpnia 2024 r. (III OSK 2967/23) w, którym Sąd stwierdził, iż ,,oferty złożone przez uczestników otwartego konkursu na realizację zadania publicznego nie są dokumentami urzędowymi. (…) Dokumenty nie tracą takiego waloru w sytuacji, gdy w następstwie określonego konkursu zostały przez organ wybrane. Zawierają one bowiem informacje, które odnoszą się wyłącznie do podmiotu przystępującego do konkursu oraz proponowanych przez niego warunków realizacji zadania publicznego. Informacje zawarte w ofercie wykorzystywane są przez komisję konkursową celem weryfikacji spełnienia przez oferenta wymogów (…) oraz dokonania oceny złożonych ofert według kryteriów (…).”

Z drugiej strony, można wskazać na wyroki, które wskazują na możliwość udostępniania treści składanych ofert, mimo prywatnych walorów takich dokumentów, gdyż może mieć to znaczenie dla oceny prawidłowości przeprowadzonej procedury konkursowej. W podobny sposób wypowiadały się choćby WSA w Bydgoszczy w wyroku z 3 listopada 2023 r. (II SAB/Bd 107/23) oraz WSA w Krakowie w wyroku z 26 kwietnia 2024 r. (II SAB/Kr 74/2).

Umowy z kancelariami prawnymi

Zagadnienia jawności treści umów nie powinni lekceważyć także sami prawnicy współpracujący z JSFP. Zawierając umowy o obsługę prawną z jednostkami sektora finansów publicznych (np. gminami), także powinni być świadomi, że treść tych umów – zdaniem sądów – powinna być udostępniana.

Zagadnienie takie analizował m.in. WSA w Poznaniu, który wyrokiem z 27 maja 2020 r. (IV SA/Po 80/15), oddalił skargę kancelarii adwokatów i radców prawnych na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu.

Już na etapie postępowania administracyjnego SKO, uchylając decyzję Burmistrza w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji czy gmina w zadanym okresie zawierała umowy dotyczące obsługi prawnej z kancelariami i – w razie odpowiedzi twierdzącej – o przesłanie kopii tych umów, wskazywało ,, że w sytuacji, gdy płatności za wykonaną pracę w postaci obsługi prawnej dokonywał organ administracji publicznej, to wartość, jaką jest konstytucyjne uprawnienie obywateli do informacji publicznej dla umożliwienia weryfikowania sposobu rozporządzenia funduszami publicznymi, jest wyraźnie wyższą od bliżej niesprecyzowanego w niniejszej sprawie interesu kancelarii prawnych w postaci ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa. Tym bardziej, że w przypadku tego typu podmiotów trudno dopatrzyć się występowania jakichkolwiek tajemnic o charakterze technologicznym czy nawet organizacyjnym, które powinny być chronione przed konkurencją”

,,W ocenie Sądu w szczególności nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja skargi, w myśl której uzyskanie przez inne podmioty działające na rynku informacji w zakresie ustalonego przez strony (Gminę i Spółkę) wynagrodzenia za świadczoną pomoc prawną „może stanowić dla Skarżącej zagrożenie jej uzasadnionego interesu gospodarczego wyrażającego się w konkurencyjnej ofercie skierowanej do podmiotu publicznego”. Jak należy rozumieć, Skarżąca upatruje swego interesu gospodarczego w niedopuszczeniu do złożenia Gminie przez inny podmiot (kancelarię) oferty na świadczenie obsługi prawnej, cenowo konkurencyjnej wobec oferty Spółki. Takiego interesu gospodarczego Skarżącej nie sposób jednak uznać za „uzasadniony” w świetle aksjologii polskiego systemu prawa. Już choćby z tego względu, że istnienie konkurencji jest jednym z istotnych elementów społecznej gospodarki rynkowej, stanowiącej, w świetle art. 20 Konstytucji, podstawę ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej.”

Podsumowanie

Współpraca z jednostkami sektora finansów publicznych, choć daje szansę na rozwój i stabilność, wymaga od przedsiębiorcy świadomości specyfiki takich relacji. Przedsiębiorca musi liczyć się z faktem, że spora część danych dotyczących jego działalności może być udostępniona opinii publicznej.

Kluczem do sukcesu jest nie tylko atrakcyjna oferta, ale przede wszystkim staranna analiza warunków umowy oraz odpowiednie zabezpieczenie interesów firmy.
Przedsiębiorco – zanim podpiszesz kontrakt z podmiotem publicznym, upewnij się, że rozumiesz wszystkie jego konsekwencje w zakresie dostępności do informacji o nim dla osób postronnych. Dzięki temu nie będziesz zaskoczony, kiedy okaże się, że wiedza o twojej umowie i sposobie jej wykonywania jest zasadniczo powszechnie dostępna. Pozwoli ci to też na lepsze przygotowywanie się na współpracę z sektorem publicznym w przyszłości.