Członkostwo w związkach zawodowych nie tylko dla pracowników etatowych

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że ograniczenie udziału w związkach zawodowych tylko do pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę jest niekonstytucyjne.

Wyrok Trybunału otwiera osobom wykonującym pracę na podstawie umów cywilnoprawnych oraz samozatrudnionym możliwość tworzenia i należenia do związków zawodowych.

W dniu 2 czerwca 2015 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że m.in. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych w zakresie, w jakim ogranicza wolność tworzenia i wstępowania do związków zawodowych osobom wykonującym pracę zarobkową niewymienionym w tym przepisie, jest niezgodny z art. 59 ust. 1 w związku z art. 12 konstytucji (sygn. akt K 1/13).

Zakwestionowany przepis ustawy o związkach zawodowych stanowi, że prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych mają pracownicy bez względu na podstawę stosunku pracy, członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, jeżeli nie są pracodawcami.

Skargę do Trybunału złożyło Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych. Zdaniem wnioskodawcy przepisy ustawowe wyłączają możliwość zrzeszania się w związkach zawodowych przez osoby wykonujące pracę zarobkową na innej podstawie niż stosunek pracy. W opinii wnioskodawcy, takie ograniczenie jest sprzeczne z konstytucyjnymi gwarancjami wolności zrzeszania się w związkach zawodowych.

Trybunał potwierdził, że zagwarantowana w konstytucji wolność zrzeszania się zakłada podejmowanie wspólnych działań w ramach określonej struktury organizacyjnej, stosownie do celów wyznaczonych przez tych, którzy się zrzeszają. Wolność zrzeszania się w związkach zawodowych stanowi część ogólniejszej wolności zrzeszania się i jest ukierunkowana na osiągnięcie celu, jakim jest ochrona interesów osób zatrudnionych, w sprawach dotyczących stosunku pracy. Trybunał podkreślił, że związki zawodowe wyposażone są w instrumenty prawne umożliwiające rozwiązywanie problemów zaistniałych w relacjach takich osób z pracodawcami oraz ich organizacjami (m.in. prawo do rokowań, zawierania układów zbiorowych pracy i innych porozumień oraz organizowania strajków pracowniczych i innych form protestu).

Sędziowie Trybunału zwrócili uwagę, że podmiotem wolności zrzeszania się w związku zawodowym są pracownicy, ale w konstytucyjnym rozumieniu tego pojęcia. Z tego względu pracownik będący podmiotem wolności zrzeszania się w związkach zawodowych nie może być identyfikowany wyłącznie przez pryzmat rodzaju stosunku prawnego łączącego go z pracodawcą. Status pracownika powinien być oceniany przez odwołanie się do kryterium wykonywania pracy zarobkowej. W perspektywie konstytucyjnej pracownikiem jest zatem każdy, kto wykonuje określoną pracę zarobkową, pozostaje w stosunku prawnym z podmiotem, na rzecz którego ją świadczy oraz posiada takie interesy zawodowe związane z wykonywaniem pracy, które mogą być grupowo chronione. Z tego też względu obowiązujące regulacje są niezgodne z konstytucją. Skoro konstytucja wyraźnie oznaczyła wolność tworzenia związków zawodowych, to ustawodawca nie ma prawa zawężać i określać, kto się może w nich zrzeszać.