Kontrowersyjne zmiany w systemie zatrudniania osób niepełnosprawnych

19 sierpnia 2015 r. do Sejmu wpłynął poselski projekt ustawy nowelizującej przepisy ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Celem nowelizacji ma być doprecyzowanie i uzupełnienie obowiązujących przepisów w zakresie finansowania Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz wyeliminowanie nieprawidłowości w systemie ulg i obniżeń wpłat dokonywanych na PFRON przez pracodawców.

W projekcie nowelizacji zaproponowano m.in zawężenie kręgu podmiotów zwolnionych z obowiązkowych wpłat na PFRON do dwóch kategorii:

1. pracodawców w likwidacji, za wyjątkiem pracodawców w likwidacji związanej ze zmianami organizacyjnymi lub własnościowymi;
2. pracodawców, w stosunku do których ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku.

Zgodnie z uzasadnieniem projektu, obecne brzmienie art. 21 ust. 3 daje nieuzasadnioną podstawę do zwolnienia z obowiązku wpłat na Fundusz pracodawców, wobec których ogłoszono upadłość z możliwością zawarcia układu, czyli takich, którzy mimo ogłoszenia upadłości zachowują prawo do zarządu swoim majątkiem, zatrudniają pracowników i kontynuują dotychczasową działalność. Mając powyższe na uwadze przepis art. 21 ust. 3 został doprecyzowany tak, aby upadłość zakładu rozumiana była wyłącznie jako upadłość obejmującą likwidację majątku.

Kolejnym argumentem podniesionym w poselskim uzasadnieniu, przemawiającym na rzecz zmiany treści art. 21 ust. 3, jest fakt równoległego posługiwania się przez ustawodawcę pojęciami „pracodawca” i „zakład”. Umożliwia to bowiem objęcie zwolnieniem przewidzianym w tym przepisie pracodawcy w dobrej sytuacji ekonomicznej, który prowadzi kilka zakładów pracy lecz jeden z nich likwiduje. Ponadto, przepis ten w obecnym brzmieniu umożliwia korzystanie ze zwolnienia z wpłat na PFRON pracodawcy będącemu w likwidacji wyłącznie w związku z planowanymi zmianami organizacyjnymi lub własnościowymi. W związku z powyższym, zaproponowano zmianę treści przepisu poprzez wykluczenie pracodawców w likwidacji związanej wyłącznie ze zmianami organizacyjnymi lub własnościowymi z kręgu podmiotów zwolnionych od wpłat na Fundusz. Nowelizacja w sposób jednoznaczny rozstrzyga również wątpliwości narosłe wokół art. 21 ust. 6 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, wskazując, że „przedstawicielstwa przedsiębiorców zagranicznych” nie zaliczają się do kręgu podmiotów zwolnionych z obowiązku dokonywania wpłat na Fundusz.

Projekt nowelizacji przewiduje także surowe kary dla pracodawców za błędy w rozliczeniach dotyczących udzielania ulg we wpłatach na PFRON. Przewidywane kary będą liczone jako procent od całej kwoty ulgi, co w pewnych okolicznościach może skutkować nałożeniem na pracodawcę kary nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych za pomyłkę w rozliczeniach.

Choć prace nad projektem toczą się w ekspresowym tempie i ma on zostać skierowany do Senatu w ciągu kilku najbliższych dni, to już teraz spotkał się z szeroką falą krytyki. Wskazuje się m.in. na brak oceny przewidywanych skutków finansowych, społecznych, gospodarczych i prawnych nowelizacji w uzasadnieniu. Środowisko przedsiębiorców podnosi również, że kary przewidziane za błędy w rozliczeniach są rażąco wygórowane.