Mobbing – słowo często używane ale czy dobrze rozumiane? Czy będzie zmiana definicji mobbingu i przepisów regulujących to zjawisko? – część 1

20 stycznia 2025 r. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przedstawiło projekt przepisów zmieniających kodeks pracy m. in. w zakresie regulacji dotyczących zagadnienia mobbingu.

Mobbing w kodeksie pracy

Choć zagadnienie mobbingu jest uregulowane w kodeksie pracy od 21 lat (przepisy wprowadzające mobbing weszły w życie dnia 1 stycznia 2004 r.) oraz słowo to funkcjonuje w przestrzeni publicznej, wiele osób ma problem w zdefiniowaniu tego zjawiska. Co więcej definicja mobbingu zawarta w kodeksie pracy wcale nie ułatwia tego zadania. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, aby dane zachowanie było uznane za mobbing, muszą wystąpić następujące elementy:

1. działania i zachowania muszą dotyczyć pracownika lub muszą być skierowane przeciwko pracownikowi;
2. oddziaływania te polegają na nękaniu i zastraszaniu;
3. są one długotrwałe;
4. celem oddziaływania jest poniżenie lub ośmieszenie pracownika, odizolowanie go od współpracowników lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników;
5. w efekcie u pracownika występuje zaniżona ocena przydatności zawodowej.

Co więcej wszystkie te elementy muszą wystąpić łącznie, aby dane zachowanie mogło zostać uznane za mobbing.

Skutkiem takiej regulacji jest błędne rozumienie, a w konsekwencji tego – niewłaściwe kwalifikowanie danego zachowania jako mobbing lub przeciwnie – dyskwalifikacja zachowania jako zakazanego.

W związku z tym od jakiegoś czasu mówiło się o trudnościach w kwalifikacji danego zachowania jako mobbingu oraz niewystarczających przepisach prawnych regulujących to zjawisko. Dlatego warto zapoznać się ze zmianami przepisów w tym zakresie projektowanymi przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Nowa definicja mobbingu

Ministerstwo zaproponowało nową definicję mobbbingu. Zgodnie z projektowaną zmianą przepisów, mobbing ma oznaczać zachowania polegające na uporczywym nękaniu pracownika. Przy czym uporczywość nękania ma polegać na tym, że jest ono powtarzalne, nawracające lub stałe. W związku z tym ma nastąpić uproszczenie definicji mobbingu. Co więcej, Ministerstwo zaproponowało, aby kodeks pracy zawierał przykładowe wyliczenie zachowań będących mobbingiem. Zatem, zgodnie z projektowanym art. 94(3) § 3 kodeksu pracy, przejawem mobbingu jest w szczególności:

1. upokarzanie lub uwłaczanie;
2. zastraszanie;
3. zaniżanie oceny przydatności zawodowej pracownika;
4. nieuzasadniona krytyka, poniżanie lub ośmieszanie pracownika,
5. utrudnianie funkcjonowania w środowisku pracy w zakresie możliwości osiągania efektów pracy, wykonywania zadań służbowych, wykorzystania posiadanych kompetencji, komunikacji ze współpracownikami, dostępu do koniecznych informacji;
6. izolowanie pracownika lub wyeliminowanie z zespołu.

W dalszej części projektodawcy wskazali, że na mobbing mogą się składać fizyczne, werbalne lub pozawerbalne elementy.

Ponadto mobbingiem będzie również nakazanie innej osobie podejmowania zakazanych zachowań (takich jak zachowania polegające na uporczywym nękaniu pracownika) wobec pracownika lub zachęcanie do nich innej osoby.

Co więcej za mobbing będą mogły być także uznane nieumyślne zachowania wobec pracownika, które mogłyby wywołać konkretny skutek, niezależnie od faktycznego wystąpienia tego skutku.

Mobber

W przeciwieństwie do dotychczasowych przepisów kodeksu pracy regulujących zagadnienie mobbingu, projektowane regulacje wprost określają przykładowy katalog mobberów, tj. osób, które mogą dopuścić się mobbingu. Zgodnie z nimi, zabronione zachowania będące mobbingiem mogą pochodzić, w szczególności od:

1. pracodawcy,
2. przełożonego,
3. osoby zajmującej równorzędne stanowisko,
4. podwładnego,
5. innego pracownika,
6. osób zatrudnionych u pracodawcy poza stosunkiem pracy.

Ponadto w projekcie ustawy zmieniającej kodeks pracy wskazano, że zachowania o znamionach mobbingu mogą pochodzić zarówno od pojedynczej osoby, jak i od grupy osób.

Podsumowanie

Niewątpliwie zmiany w zakresie definicji mobbingu i mobbera stanowią istotną modyfikację przepisów kodeksu pracy. Tym niemniej projektowane przepisy wprowadzają również zmiany w zakresie obowiązków pracodawcy związanych z mobbingiem czy możliwych roszczeń pracowników wynikających z mobbingu. O nich przeczytają Państwo już w następnych wpisach.