Odpoczynek dla zleceniobiorców

W ubiegłym tygodniu Rzecznik Praw Obywatelskich [dalej także: RPO] zwrócił się do Minister Rodziny i Polityki Społecznej o przedstawienie stanowiska w kwestii możliwości podjęcia stosownych działań legislacyjnych dotyczących zatrudnienia cywilnoprawnego.  

Sprawa wynikła z wniosku, który wpłynął do RPO od Związku Zawodowego Filmowców [dalej także: ZZF]. ZZF poprosiło o podjęcie działań w zakresie uregulowania norm dotyczących minimalnego czasu wypoczynku osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych. Przed złożeniem wniosku do RPO, związkowcy wystąpili również z prośbą do Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej o rozważenie włączenia tego problemu do prac legislacyjnych. Ministerstwo jednak poinformowało Związek o braku takich planów.   

Związkowcy wskazują, iż „obecny brak regulacji w tym zakresie zdaje się być zaniechaniem ustawodawczym w świetle art. 66 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”.

Artykuł 66 Konstytucji gwarantuje prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz prawo do urlopu. Sam przepis zaczyna się od słowa „każdy” – a doktryna jest zgodna co do tego, że prawo to przysługuje nie tylko pracownikom w rozumieniu kodeksu pracy, ale również osobom zatrudnionym na innej podstawie, np. właśnie na podstawie umowy cywilnoprawnej. Tym samym, trudno się nie zgodzić ze stanowiskiem ZZF.

Jeśli chodzi o sam kodeks pracy, to trzeba się przyjrzeć art. 134 par. 1, wedle którego pracownikowi przysługuje w każdej dobie prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku. Jak zauważono, mamy do czynienia z procesem rozszerzania stosowania niektórych norm prawa pracy do pracowników pracujących w ramach zatrudnienia niepracowniczego, będzie to np. konieczność zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy osobom świadczącym pracę w zakładzie pracy czy wprowadzenie minimalnych stawek wynagrodzenia. Do tej pory nie zajęto się jednak problematyką samego prawa do odpoczynku.

Jako analogiczny przypadek przytoczono casus sędziego, który również nie jest pracownikiem w rozumieniu kodeksu pracy. Jak orzekł Trybunał Konstytucyjny w 2013 roku: „czas pracy sędziego kształtowany jest wymiarem jego zadań (art. 83 p.u.s.p.), z uwzględnieniem przepisów konstytucyjnych określających prawo do wypoczynku”. Widać zatem, że nawet w ocenie Trybunału, podstawa zatrudnienia nie ma znaczenia w przypadku praw zastrzeżonych konstytucyjnie – jest to przecież najwyższy akt prawny i to ustawa musi się do niego dostosować.  

Co ciekawe, związkowcy zdecydowanie akcentują, że ich celem nie jest ani zwalczanie zatrudnienia cywilnoprawnego, ani wprowadzenie regulacji dotyczącej np. urlopów.

RPO przychylił się do wniosku ZZF: „naruszeniem istoty konstytucyjnego prawa do odpoczynku w przypadku zatrudnienia na podstawie umowy cywilnoprawnej jest brak ochrony prawnej takiej jednostki, która nie ma realnej możliwości kształtowania treści zobowiązania do pracy, a jednocześnie dla której zatrudnienie cywilnoprawne stanowi jedyne dostępne źródło utrzymania (por. A. Zwolińska, op. cit. s. 59)”.

Tylko czas pokaże, czy czeka nas kolejna zmiana w szeroko pojętym prawie pracy.