Praca w ramach platform internetowych – nowa dyrektywa europejska (cz. II)

W poprzednim wpisie (dostępnym tutaj), zostały omówione podstawowe regulacje dyrektywy w sprawie poprawy warunków pracy za pośrednictwem platform internetowych przyjętej w dniu 11 marca 2024 r. przez Radę ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Ochrony Konsumentów (EPSCO). Z kolei poniżej zostały przedstawione dalsze jej regulacje, w tym w szczególności obowiązki państw członkowskich UE.

Domniemanie prawne

Dyrektywa zakłada domniemanie prawne polegające na tym, że stosunek umowny między cyfrową platformą pracy, która kontroluje wykonywanie pracy, i osobą wykonującą pracę za pośrednictwem tej platformy uznaje się za stosunek pracy.

W związku z domniemaniem prawnym na państwa członkowskie zostanie nałożony obowiązek wprowadzenia środków w celu zapewnienia skutecznego jego wdrożenia, tj. w szczególności:

1. zapewnienie, aby informacje na temat stosowania domniemania prawnego były podawane do wiadomości publicznej w jasny, kompleksowy i łatwo dostępny sposób;
2. opracowanie wytycznych dla cyfrowych platform pracy, osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform internetowych i partnerów społecznych w celu zrozumienia i wdrożenia domniemania prawnego, w tym dotyczące procedur jego wzruszenia;
3. opracowanie wytycznych dla organów egzekwowania prawa na temat proaktywnego ukierunkowania działań na cyfrowe platformy pracy nieprzestrzegające przepisów i na temat ich ścigania;
4. wzmocnienie kontroli i inspekcji w terenie prowadzonych przez inspektoraty pracy lub organy odpowiedzialne za egzekwowanie prawa pracy, przy jednoczesnym zapewnieniu, by takie kontrole i inspekcje były proporcjonalne i niedyskryminujące.

Jednocześnie państwa członkowskie zostaną zobowiązane do zapewnienia możliwości wzruszenia ww. domniemania prawnego w postępowaniu sądowym lub administracyjnym lub w obu tych postępowaniach.

Obowiązki państw członkowskich

Niezależnie od ww. obowiązków państw członkowskich dotyczących domniemania prawnego, zostaną one zobowiązane do wprowadzenia wymogów, aby cyfrowe platformy pracy informowały osoby pracujące za pośrednictwem platform internetowych o:

1. zautomatyzowanych systemach monitorowania, które są wykorzystywane do monitorowania, nadzorowania lub oceny wyników pracy osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych, za pomocą środków elektronicznych;
2. zautomatyzowanych systemach podejmowania decyzji, które są wykorzystywane do podejmowania lub wspierania decyzji, mających istotny wpływ na warunki pracy tych osób w szczególności ich dostęp do zadań, zarobki, bezpieczeństwo i higienę pracy, czas pracy, awans i ich status umowny, w tym ograniczenie, zawieszenie lub usunięcie konta.

Ponadto państwa członkowskie będą zobowiązane do:

1. zapewnienia, aby cyfrowe platformy pracy regularnie monitorowały i oceniały wpływ poszczególnych decyzji podejmowanych lub wspieranych przez zautomatyzowane systemy monitorowania i podejmowania decyzji na warunki pracy;
2. zapewnienia, aby osoby pracujące za pośrednictwem platform internetowych miały prawo do uzyskania od cyfrowej platformy pracy wyjaśnień dotyczących wszelkich decyzji podjętych lub wspieranych przez zautomatyzowany system podejmowania decyzji, które mają istotny wpływ na jej warunki pracy;
3. informowania przedstawicieli osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych i konsultowanie się z nimi lub – w przypadku braku takich przedstawicieli – z osobami pracującymi za pośrednictwem platform internetowych, w sprawie decyzji, które mogą prowadzić do wprowadzenia zautomatyzowanych systemów monitorowania i podejmowania decyzji lub w sprawie istotnych zmian w korzystaniu z tych systemów;
4. wymagania od cyfrowych platform pracy będących pracodawcami zgłaszania pracy wykonywanej przez osoby pracujące za pośrednictwem platform internetowych właściwym organom ds. pracy i ochrony socjalnej państwa członkowskiego, w którym wykonywana jest praca, oraz dzielenia się odpowiednimi danymi z tymi organami, zgodnie z przepisami i procedurami określonymi w prawie państwa członkowskiego;
5. zapewnienia, aby cyfrowe platformy pracy udostępniały organom ds. pracy, ochrony socjalnej i innym właściwym organom następujące informacje:
   a) liczbę osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform internetowych regularnie wykonujących pracę za pośrednictwem danej cyfrowej platformy pracy oraz ich status umowny lub status zatrudnienia;
   b) ogólne warunki mające zastosowanie do tych stosunków umownych, pod warunkiem że warunki te są jednostronnie określane przez cyfrową platformę pracy i mają zastosowanie do dużej liczby stosunków umownych;
6. zapewnienia osobom wykonującym pracę za pośrednictwem platform internetowych dostęp do skutecznego i bezstronnego rozstrzygania sporów oraz prawo do dochodzenia roszczeń, w tym do odpowiedniego odszkodowania, w przypadku naruszenia ich praw wynikających z dyrektywy;
7. zapewnienia, aby przedstawiciele osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform internetowych (którzy zgodnie z kryteriami określonymi w prawie krajowym mają uzasadniony interes w obronie praw osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform internetowych) mogli brać udział w dowolnym postępowaniu sądowym lub administracyjnym w celu wyegzekwowania praw lub obowiązków wynikających z dyrektywy;
8. wprowadzenia niezbędnych środków w celu zapewnienia, aby cyfrowe platformy pracy umożliwiały osobom wykonującym pracę za pośrednictwem platform internetowych kontaktowanie i komunikowanie się ze sobą oraz kontaktowanie się z przedstawicielami osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform internetowych, za pomocą infrastruktury cyfrowej platform pracy lub równie skutecznych środków;
9. zapewnienia, aby sądy krajowe lub właściwe organy mogły nakazać cyfrowej platformie pracy ujawnienie wszelkich istotnych dowodów, które znajdują się pod jej kontrolą (w postępowaniach dotyczących roszczenia dotyczącego prawidłowego określenia statusu zatrudnienia osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform internetowych);
10. wprowadzenia środków niezbędnych do ochrony osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform internetowych przed niekorzystnym traktowaniem przez cyfrową platformę pracy oraz przed negatywnymi konsekwencjami wynikającymi ze skargi złożonej na cyfrową platformę pracy;
11. wprowadzenia niezbędnych środków w celu zakazania zwolnienia lub równoważnego rozwiązania stosunku pracy oraz wszelkich przygotowań do zwolnienia lub równoważnych działań wobec osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform internetowych z powodu skorzystania przez nie z praw przewidzianych dyrektywie;
12. ustanowienia przepisów dotyczących sankcji w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z przepisami dyrektywy.

Czas na wdrożenie dyrektywy przez państwa członkowskie

Po wejściu w życie dyrektywy, państwa członkowskie będą miały 2 lata na prowadzanie odpowiednich przepisów krajowych niezbędnych do wykonania dyrektywy.