Pracodawcy czy pracownikowi przysługują prawa do utworu stworzonego przez pracownika? – cz. II

W poprzednim wpisie dostępnym tutaj omówiłam przejście autorskich praw majątkowych do utworu pracowniczego oraz zagadnienia z tym związane. Z kolei w niniejszym artykule zgłębię kwestię publikacji utworu naukowego oraz zagadnienie praw majątkowych do programu komputerowego stworzonego przez pracownika.

Utwór naukowy pracownika instytucji naukowej

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych uregulowała odrębnie m. in. zagadnienie publikacji utworu naukowego stworzonego przez pracownika instytucji naukowej. Wobec tego, w pierwszej kolejności należy podkreślić, że regulacja ta dotyczy osoby o statusie pracownika. Po wtóre, pracodawcą, zgodnie z regulacją art. 14 ww. ustawy, jest instytucja naukowa. W doktrynie przyjmuje się, że jednostki naukowe będące instytucjami naukowymi, to (zgodnie z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym):

1. uczelnie;
2. federacje podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki;
3. Polska Akademia Nauk;
4. instytuty naukowe PAN;
5. instytuty badawcze;
6. międzynarodowe instytuty naukowe;
7. Centrum Łukasiewicz;
8. instytuty działające w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz;
9. Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego;
10. Polska Akademia Umiejętności (PAU);
11. inne podmioty prowadzące głównie działalność naukową w sposób samodzielny i ciągły[i].

Podsumowując, jeżeli osoba o statusie pracownika zatrudniona w instytucji naukowej stworzy utwór, znajdzie zastosowanie regulacja opisana w dalszej części wpisu.

Pierwszeństwo publikacji utworu naukowego

Pracodawcy będącego instytucją naukową przysługuje prawo pierwszeństwa opublikowania utworu naukowego pracownika, który stworzył ten utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy. Przy czym to jest ogólna zasada wynikająca z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, która jednak może być modyfikowana przez strony stosunku pracy w umowie o pracę.

Jednocześnie ustawodawca zastrzega prawo twórcy – pracownika do wynagrodzenia.

Wygaśnięcie prawa pierwszeństwa

Prawo pracodawcy pierwszeństwa opublikowania utworu naukowego wygasa, jeżeli:

1. pracodawca w ciągu sześciu miesięcy od dostarczenia utworu nie zawrze z pracownikiem umowy o wydanie utworu albo
2. w okresie dwóch lat od daty przyjęcia utworu, pracodawca go nie opublikuje.

 Zatem po wygaśnięciu praw pracodawcy, tj. instytucji naukowej, pierwszeństwa opublikowania utworu naukowego, pracownik ma możliwość opublikowania utworu przez inną instytucję.

Korzystanie z materiału naukowego zawartego w utworze naukowym

Ważna jest jeszcze jedna kwestia uregulowana odrębnie w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Związana jest z rozróżnieniem utworu naukowego i materiału naukowego zawartego w utworze naukowym. Dotyczy ona możliwości korzystania przez instytucję naukową z materiału naukowego zawartego w utworze naukowym stworzonym przez pracownika tej instytucji.

Co więcej uprawnienie to może być realizowane przez pracodawcę jako instytucję naukową bez odrębnego wynagrodzenia dla twórcy. Jednak nie wyklucza to możliwości dodatkowego wynagrodzenia dla twórcy.

Udostępnienie utworu naukowego przez instytucję naukową

Poza uprawnieniem instytucji naukowej do korzystania z materiału zawartego w utworze naukowym, ustawodawca przewidział prawo tej instytucji  do udostępnienia utworu osobom trzecim pod warunkiem, że wynika to z uzgodnionego z pracownikiem przeznaczenia utworu lub zostało to postanowione w umowie. Przy czym udostępnienie utworu osobom trzecim nie jest udostępnieniem publicznym.

Instytucja naukowa może korzystać z uprawnienia do udostepnienia utworu bez odrębnego wynagrodzenia dla jego twórcy, tj. pracownika tej instytucji.

Prawa majątkowe do programu komputerowego

Prawa majątkowe do programu komputerowego stworzonego przez pracownika zostało uregulowane w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych wraz z regulacją dotyczącą praw autorskich do programów komputerowych.

Zgodnie z zasadą wyrażoną w ww. ustawie, majątkowe prawa autorskie do programu komputerowego, stworzonego w ramach wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, przysługują pracodawcy. Pracodawca nie jest zobligowany do złożenia jakiegokolwiek oświadczenia w tym przedmiocie.

Przy czym strony stosunku pracy mogą zmodyfikować ww. zasadę w umowie o pracę. Warto jednocześnie dodać, że powyższa regulacja dotyczy wyłącznie stosunku pracy. W związku z tym nie znajdzie zastosowania do umów świadczenia usług, zlecenia czy dzieła.

Kolejną istotną kwestią jest to, że dojdzie do przejścia praw autorskich do programu komputerowego nawet w przypadku, gdy program nie zostanie skończony. 

Na marginesie warto zaznaczyć, że ww. ustawa nie zawiera definicji programu komputerowego.

Podsumowanie

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych zawiera trzy rodzaje regulacji odnoszących się do stosunków pracy. Pierwszy z nich dotyczy ogółu pracowników (został omówiony w poprzednim wpisie), kolejny odnosi się do utworów naukowych, a ostatni dotyczy programów komputerowych. Jednak poza regulacją ustawową, strony stosunku pracy mogą często modyfikować swoje uprawnienia i zobowiązania w umowie o pracę.