Ustawa o ochronie sygnalistów – podmioty zobowiązane do stosowania ustawy

Rządowy projekt ustawy o ochronie sygnalistów został skierowany do prac sejmowych. Ustawa nakłada na pracodawców szereg obowiązków, związanych z utworzeniem wewnętrznych kanałów zgłaszania nieprawidłowości, opracowaniem procedury zgłoszeń wewnętrznych, czy przeprowadzaniem postępowań wyjaśniających. W tym artykule wskażemy, jakie podmioty zobowiązane będą do stosowania ustawy i wdrożenia wewnętrznych systemów zgłaszania nieprawidłowości.

W jednym z artykułów opisaliśmy główne założenia ustawy o ochronie sygnalistów (zobacz artykuł). Warto przypomnieć, że sygnalista to osoba zgłaszająca „sygnały” o nieprawidłowościach w ramach funkcjonowania zakładu pracy. Pracodawca musi umożliwić sygnalistom zgłaszanie nieprawidłowości związanych z pracą i zapewnić im właściwą ochronę. Wewnętrzne systemy sygnalizowania mają ułatwić diagnozowanie nieprawidłowości w firmie i pomóc eliminować niezgodne z prawem działania.

 1. W pierwszej kolejności Ustawa wskazuje, że kanały zgłoszeń wewnętrznych stworzyć muszą pracodawcy (tak podmioty prywatne, jak i publiczne), które zatrudniają co najmniej  50 osób 

Do liczby 50 osób wykonujących pracę zarobkową na rzecz podmiotu prawnego wlicza się pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, ale także osoby świadczące pracę za wynagrodzeniem na innej podstawie niż stosunek pracy, jeżeli nie zatrudniają do tego rodzaju pracy innych osób, niezależnie od podstawy zatrudnienia. Z powyższego wnioskować należy, że do liczby zatrudnionych wliczać należy także osoby zatrudnione w oparciu o umowy cywilnoprawne.

Stan zatrudnienia ustala się na dzień 1 stycznia lub 1 lipca danego roku.

Podmioty zatrudniające mniej niż 50 osób mogą utworzyć kanały zgłoszeń wewnętrznych na zasadzie dobrowolności.

2. Ustawę będą zobowiązani stosować wszyscy pracodawcy (bez względu na liczbę zatrudnionych osób), wykonujący działalność w zakresie:

– usług, produktów i rynków finansowych oraz przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu,

– bezpieczeństwa transportu oraz

– ochrony środowiska

(objętych zakresem stosowania aktów prawnych Unii Europejskiej wymienionych w części I.B i II załącznika do dyrektywy 2019/1937).

Obowiązki w tym zakresie wynikają z przepisów szczególnych.

Do tej grupy zalicza się przede wszystkim podmioty działające w sektorze finansowym (m.in. banki, fundusze inwestycyjne, zakłady ubezpieczeń, zakłady reasekuracji, fundusze powiernicze, towarzystwa emerytalne, fundusze emerytalne, domy maklerskie, towarzystwa funduszy inwestycyjnych).  

W zakresie bezpieczeństwa transportu i środowiska dyrektywa wskazuje na podmioty związane z lotnictwem, żeglugą morską, działalnością związaną ze złożami ropy naftowej i gazu ziemnego na obszarach morskich.

 3. Wewnętrzne kanały zgłaszania nieprawidłowości będą zobowiązane utworzyć także jednostki samorządu terytorialnego, a ściślej ich jednostki organizacyjne, tj. urzędy gminy, powiatu i województwa.

Ustawa nie znajdzie jednak zastosowania do jednostek organizacyjnych gminy lub powiatu liczących mniej niż 10 000 mieszkańców.

Aktualny projekt ustawy o sygnalistach ustanawia jednolity termin wdrożenia przepisów dla wszystkich pracodawców. Art. 64 projektu ustawy stanowi, że wejdzie ona w życie po 3 miesiącach od jej ogłoszenia.

Wyjaśnić należy, że osoby zatrudnione w podmiotach, w których nie zostaną ustanowione wewnętrzne kanały dokonywania zgłoszeń, nie będą pozbawione możliwości zgłoszenia naruszeń prawa. Osoby takie będą mogły dokonać zgłoszenia za pośrednictwem zewnętrznych kanałów zgłoszeń lub w drodze ujawnienia publicznego, na zasadach określonych w Ustawie.