Uzupełniający urlop macierzyński – kto będzie mógł skorzystać z nowego uprawnienia? W jakich przypadkach i w jakim wymiarze?

O potrzebie wprowadzenie dodatkowego uprawnienia dla rodziców dzieci urodzonych przedwcześnie mówiło się w przestrzeni publicznej już od jakiegoś czasu. Ostatecznie pod koniec 2024 r. zostały ustanowione nowe regulacje w tym zakresie. Ustawa zmieniająca kodeks pracy wejdzie w życie dnia 19 marca 2025 r.

Wymiar uzupełniającego urlopu macierzyńskiego.

Nowe uprawnienie dla rodziców wcześniaków, tj. uzupełniający urlop macierzyński, jest przewidziane dla pracownicy lub pracownika – ojca wychowującego dziecko. Będzie on przysługiwał bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego. Wymiar nowego urlopu może być różny i będzie uzależniony od:

1)      masy urodzeniowej dziecka;

2)      tygodnia ciąży, w którym dziecko przyszło na świat;

3)      długości pobytu dziecka w szpitalu.

W przypadku urodzenia dziecka:

1)      przed ukończeniem 28. tygodnia ciąży lub z masą urodzeniową nie większą niż 1000 g – uzupełniający urlop macierzyński będzie przysługiwał w wymiarze tygodnia za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu do upływu 15. tygodnia po porodzie;

2)      po ukończeniu 28. tygodnia ciąży i przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży i z masą urodzeniową większą niż 1000 g – uzupełniający urlop macierzyński będzie przysługiwał w wymiarze tygodnia za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu do upływu 8. tygodnia po porodzie;

3)      po ukończeniu 37. tygodnia ciąży i jego pobytu w szpitalu, pod warunkiem że pobyt dziecka w szpitalu po porodzie będzie wynosił co najmniej 2 kolejne dni, przy czym pierwszy z tych dni będzie przypadał w okresie od 5. do 28. dnia po porodzie – uzupełniający urlop macierzyński będzie przysługiwał w wymiarze tygodnia za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu w okresie od 5. dnia do upływu 8. tygodnia po porodzie.

Z kolei w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie przy ustalaniu wymiaru uzupełniającego urlopu macierzyńskiego trzeba będzie uwzględnić wagę dziecka o najniższej masie urodzeniowej oraz okres pobytu w szpitalu dziecka najdłużej hospitalizowanego.

Przy ustalaniu wymiaru uzupełniającego urlopu macierzyńskiego okresy pobytu dziecka w szpitalu do upływu odpowiednio 8. albo 15. tygodnia po porodzie trzeba będzie zsumować. Przy czym nowe przepisy przewidują, że niepełny tydzień będzie podlegał zaokrągleniu w górę do pełnego tygodnia.

Wniosek o uzupełniający urlop macierzyński.

Pracownica lub pracownik – ojciec wychowujący dziecko uprawnieni do skorzystania z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego powinni złożyć odpowiedni wniosek w postaci  papierowej lub elektronicznej w terminie nie krótszym niż 21 dni przed zakończeniem korzystania z urlopu macierzyńskiego. We wniosku o udzielenie uzupełniającego urlopu macierzyńskiego pracownica lub pracownik będzie musiał wskazać termin zakończenia urlopu macierzyńskiego.

Pracodawcy powinni pamiętać, że będą związani ww. wnioskiem. Tym samym będą zobowiązani do jego uwzględnienia.

Szpital, w którym dziecko będzie przebywało, będzie musiał wydać zaświadczenie zawierające informacje o okresie pobytu dziecka w szpitalu oraz o urodzeniu dziecka:

1)      przed ukończeniem 28. tygodnia ciąży lub z masą urodzeniową nie większą niż 1000 g;

2)      po ukończeniu 28. tygodnia ciąży i przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży i z masą urodzeniową większą niż 1000 g;

3)      po ukończeniu 37. tygodnia ciąży.

Ochrona w związku z macierzyństwem.

Pracownica lub pracownik – ojciec wychowujący dziecko, od dnia złożenia wniosku o udzielenie uzupełniającego urlopu macierzyńskiego do dnia zakończenia tego urlopu, objęci będą ochroną na tych samych zasadach jak w przypadku korzystania z innych urlopów w związku z macierzyństwem, np. urlopu macierzyńskiego czy urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego. Wobec tego w ww. okresie pracodawca nie będzie mógł:

1)      prowadzić przygotowań do wypowiedzenia lub rozwiązania bez wypowiedzenia stosunku pracy z tą pracownicą lub tym pracownikiem;

2)      wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z tą pracownicą lub tym pracownikiem, chyba że będą zachodziły przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z ich winy i reprezentująca tę pracownicę lub tego pracownika zakładowa organizacja związkowa wyrazi zgodę na rozwiązanie umowy.

W przypadku złożenia wniosku o udzielenie uzupełniającego urlopu macierzyńskiego wcześniej niż w terminie wskazanym w  art. 180² § 4 kodeksu pracy (tj. w terminie nie krótszym niż 21 dni przed zakończeniem korzystania z urlopu macierzyńskiego), ww. ochrona pracownicy lub pracownika zacznie obowiązywać na 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego.

W zakresie zatrudnienia pracownicy lub pracownika po zakończeniu uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, tak jak w przypadku innych urlopów związanych z rodzicielstwem, pracodawca zobowiązany będzie do dopuszczenia takiej pracownicy lub pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku. Natomiast, gdy nie będzie to możliwe, wówczas pracownica lub pracownik powinni zostać dopuszczeni do pracy na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem ww. urlopu na warunkach nie mniej korzystnych od tych, które obowiązywałyby, gdyby pracownica lub pracownik nie korzystali z urlopu.

Zasiłek macierzyński.

Za okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego będzie przysługiwał zasiłek macierzyński na zasadach określonych w tzw. ustawie zasiłkowej (ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa). Zasiłek ten będzie wynosił 100 % podstawy jego wymiaru, zgodnie ze zmianą wprowadzaną do ustawy zasiłkowej.

Podsumowanie.

Zmiana kodeksu pracy, która wejdzie w życie 19 marca 2025 r. wynika z realizacji postulatów społecznych, aby rodzice wcześniaków po narodzinach mogli korzystać z wydłużonego urlopu macierzyńskiego. Jak wskazano w uzasadnieniu ustawy zmieniającej kodeks pracy, Urlop macierzyński ma na celu ochronę zdrowia matki, regenerację sił po odbytym porodzie, a także ochronę zdrowia fizycznego i psychicznego dziecka przez umożliwienie bezpośredniego kontaktu matki z dzieckiem oraz sprawowanie nad nim osobistej opieki w pierwszym okresie jego życia. Biorąc pod uwagę powyższe, przyjęte w Polsce rozwiązania powinny w sposób szczególny regulować uprawnienia rodziców hospitalizowanych wcześniaków i noworodków w kontekście długości trwania urlopu macierzyńskiego. Wobec tego wydaje się, że nowe przepisy stanowią przejaw realizacji ww. postulatów.