Czy od 1 stycznia 2027 r. starosta będzie wydawał decyzje środowiskowe?

Zapraszam Państwa na kolejny artykuł z cyklu Prawnicy o decyzjach środowiskowych, w którym komentujemy projekt nowelizacji ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw (UD224)[1]. Dziś przeanalizujemy dla Państwa planowane przeniesienie kompetencji do wydawania decyzji środowiskowych z wójtów, burmistrzów i prezydentów miast na starostów.

Stan obecny

Obecne przepisy ustawy ocenowej[2] zakładają, że organem właściwym w sprawie wydawania decyzji środowiskowych jest co do zasady wójt, burmistrz, prezydent miasta. Tylko w niektórych, literalnie wskazanych w ustawie przypadkach, kompetencje te należą do innych organów (np. regionalny dyrektor ochrony środowiska wydaje decyzję dla dróg będących przedsięwzięciami mogącymi zawsze znacząco oddziaływać na środowisko[3]). Starosta decyzje środowiskowe wydaje aktualnie tylko w przypadku scalania, wymiany lub podziału gruntów[4].

Niedoskonałości obecnego rozwiązania

W praktyce, zwłaszcza mniejsze gminy, często nie posiadają odpowiedniego zapleczakadrowego pozwalającego na rzetelne prowadzenie postępowań i wydawanie decyzji środowiskowych (które ze swej istoty mają charakter techniczny i wymagają specjalistycznej wiedzy). W szczególności, problem pojawia się przy skomplikowanych inwestycjach np. z zakresu gospodarowania odpadami, których w małych gminach nie brakuje.

W konsekwencji, nierzadko decyzje środowiskowe opierają się wyłącznie na stanowiskach organów współdziałających. Przede wszystkim stanowisku regionalnego dyrektora ochrony środowiska, ale też marszałka, wód polskich czy powiatowego inspektora sanitarnego. Decyzja środowiskowa stanowi wówczas konglomerat warunków realizacji przedsięwzięcia wskazanych przez organy współdziałające, jednak bez faktycznej, merytorycznej oceny organu prowadzącego. Bywa, że zdarzają się postępowania, w których z uwagi na ograniczone zasoby kadrowe, gminy korzystają z opinii biegłych, co nie jest pożądane i znacząco wydłuża postępowanie.

Trzeba również wspomnieć, że brak oderwania organu wydającego decyzje środowiskowe od lokalnych uwarunkowań powoduje, że decyzje te mogą być podejmowane pod wpływem oczekiwań lokalnej społeczności, a nie na podstawie przesłanek merytorycznych i środowiskowych. Choć w świetle orzecznictwa jasnym jest, że sam sprzeciw mieszkańców wobec inwestycji nie jest podstawą do wydania decyzji odmownej, nie świadczy to o tym, że decyzje takie nie zdarzają się w praktyce.

W uzasadnieniu projektodawca zwraca jeszcze uwagę na obecny problem jakim jest konieczność wydawania przez organy gminy decyzji środowiskowych, dla której inwestorem jest sama gmina.

Wreszcie problemem jest też istotne zróżnicowanie praktyki stosowania przepisów ustawy ocenowej oraz rozporządzenia w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Złożoność stanów faktycznych i prawnych wielokrotnie wymaga bowiem ich pogłębionej wykładni, która przy dużej liczbie organów administracji nie zawsze ma jednolity charakter.

Planowane zmiany

Wobec powyżej wyrażanych wątpliwości, planuje się przekazanie starostom kompetencji do wydawania decyzji środowiskowych (por. art. 1 pkt 26 lit. a) ustawy nowelizującej). Planowaną zmianę, która ma wejść w życie od 1 stycznia 2027 r. należy ocenić zasadniczo pozytywnie. Wydaje się, że faktycznie może ona rozwiązać przynajmniej część ww. problemów. Otwartym pozostawić należy natomiast pytanie, czy równie dobrym pomysłem nie byłoby przekazanie tych kompetencji regionalnym dyrektorom ochrony środowiska (skoro i tak ich stanowisko odgrywa zasadniczą rolę w postępowaniu o tzw. „duś”). Pozostając jednak przy staroście jako organie środowiskowym, z pewnością ogromnym wyzwaniem będzie wdrożenie zmian. Przede wszystkim, zatrudnienie wykwalifikowanej kadry lub jej przekwalifikowanie, odpowiednia organizacja i finansowanie zmian.

Projektodawca zakłada zasadniczo, że do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie nowych przepisów stosuje się regulacje dotychczasowe. Wyjątkiem mają być w tym zakresie postępowania zawieszone (z uwagi na sporządzany raport ooś). Te zostaną przekazane do starostw.