Gwarancja zapłaty na rzecz wykonawcy robót budowlanych

Wykonawca robót budowlanych (wykonawca generalny) posiada roszczenie o udzielenie gwarancji zapłaty do wysokości ewentualnego roszczenia z tytułu wynagrodzenia wynikającego z umowy o roboty budowlane oraz robót dodatkowych lub koniecznych do wykonania umowy, zaakceptowanych przez inwestora.

Powyższą instytucję regulują przepisy art. 649¹-649⁵ Kodeksu cywilnego.

Z takim żądaniem co do zasady wykonawca może wystąpić w każdym czasie po zawarciu umowy o roboty budowlane. W odniesieniu do robót dodatkowych lub koniecznych do wykonania umowy, należy dodatkowo pamiętać, że omawiane roszczenie powstaje dopiero po uprzedniej akceptacji zamawiającego tychże robót i ich zakresu na piśmie.

Ustawodawca przewidział zamknięty katalog form, w jakich gwarancja zapłaty może zostać ustanowiona przez inwestora, są to: gwarancja bankowa lub ubezpieczeniowa, a także akredytywa bankowa lub poręczenie banku udzielone na zlecenie inwestora.

Wykonawca, kierując roszczenie o udzielenie mu gwarancji zapłaty, zobowiązany jest do poniesienia w równych częściach udokumentowanych kosztów gwarancji, tj. takich, których poniesienie jest konieczne, aby bank lub instytucja ubezpieczeniowa udzieliła wymaganego zabezpieczenia. 

Wystąpienie przez wykonawcę z żądaniem udzielenia gwarancji zapłaty pociąga za sobą określone skutki.

Po pierwsze, inwestor nie może odstąpić od zawartej umowy z wykonawcą z powodu żądania wykonawcy przedstawienia gwarancji zapłaty. Takie odstąpienie byłoby bezskuteczne.

Po drugie, jeżeli wykonawca nie uzyska żądanej gwarancji zapłaty w wyznaczonym przez siebie terminie, nie krótszym niż 45 dni, uprawniony jest on do odstąpienia od umowy z winy inwestora ze skutkiem na dzień odstąpienia. Ustawodawca wprost określił, że brak żądanej gwarancji zapłaty stanowi przeszkodę w wykonaniu robót budowlanych z przyczyn dotyczących inwestora.

Po trzecie, z uwagi na fakt, że odstąpienie od umowy w ww. przypadku następuje z przyczyn zawinionych przez inwestora, może to skutkować powstaniem po stronie odstępującego wykonawcy uprawnienia do żądania naprawienia szkody powstałej wskutek przedwczesnego zakończenia umowy.

Po czwarte, inwestor nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia mimo niewykonania robót budowlanych, jeżeli wykonawca był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących inwestora. Jednakże w takim wypadku, inwestor może odliczyć to, co wykonawca oszczędził z powodu niewykonania robót budowlanych w wyniku odstąpienia.

Co istotne, nie można umownie wyłączyć ani ograniczyć prawa wykonawcy od żądania od inwestora gwarancji zapłaty, a komentowane przepisy stosuje się również do umów zawartych między wykonawcą (generalnym wykonawcą) a dalszymi wykonawcami (podwykonawcami).