Jednoosobowa działalność gospodarcza a zdarzenia losowe

Czy prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą? Czy myślałaś/eś, w jaki sposób zapewnić sukcesję (następstwo) firmy, gdy Ciebie zabraknie? Ważne, aby w sytuacji zdarzenia losowego zabezpieczyć interesy bliskich, pracowników czy kontrahentów. Jeśli wszystko odpowiednio przewidzisz nie będzie żadnych problemów na przyszłość, a firma będzie mogła dalej skutecznie prowadzić działalność.

Informacje w pigułce

Jedną z form prowadzenia działalności jest jednoosobowa działalność gospodarcza (JDG). Jest to bardzo popularna forma prowadzenia działalności z uwagi na stosunkowo mały formalizm związany z codziennym działaniem. Działalność taka nie posiada odrębnej osobowości prawnej.

Do niedawna śmierć jednoosobowego przedsiębiorcy wiązała się z końcem bytu jego firmy, co częstokroć oznaczało wielkie problemy dla jego spadkobierców, pracowników czy kontrahentów.

Taka forma prowadzenia działalności może jednak zostać zachowana po śmierci właściciela i dalej posiadać ciągłość zatrudnienia, relacji biznesowych, czy też rozliczeń podatkowych, jednakże przedsiębiorca winien ustanowić zarząd sukcesyjny.

Zarząd sukcesyjny to takie tymczasowe kierowanie przedsiębiorstwem, po śmierci przedsiębiorcy. Spadkobiercy mają wówczas czas na podjęcie decyzji, czy chcą kontynuować działalność na własny rachunek, sprzedać ją, czy może zamknąć.

W skład przedsiębiorstwa w spadku wchodzą zarówno składniki materialne, jak i niematerialne, stanowiące własność przedsiębiorcy w chwili jego śmierci, przeznaczone do wykonywania działalności gospodarczej. Zarząd sukcesyjny możemy powołać w dwojaki sposób:

Ustanowienie zarządu za życia

Dla powołania Zarządcy sukcesyjnego za życia niezbędne jest:

• oświadczenie w formie pisemnej o powołaniu zarządcy sukcesyjnego;
• uzyskanie pisemnej zgody osoby powołanej na zarządcę sukcesyjnego;
• dokonanie wpisu zarządcy do CEIDG.

Powołanie zarządcy sukcesyjnego po śmieci przedsiębiorcy

Zarządcę powołać może:

• małżonek przedsiębiorcy posiadający udział w przedsiębiorstwie w spadku;
• spadkobierca ustawowy lub testamentowy, który przyjął spadek;
• zapisobiorca windykacyjny (jeśli przysługuje mu udział w przedsiębiorstwie w spadku).

Zarząd sukcesyjny zostaje ustanowiony z chwilą:

• śmierci przedsiębiorcy, w przypadku gdy przedsiębiorca złożył wniosek o wpis do CEIDG zarządcy sukcesyjnego za swojego życia;
•  dokonania wpisu do CEIDG zarządcy sukcesyjnego powołanego po śmierci przedsiębiorcy.

Na zarządcę sukcesyjnego może być powołana osoba fizyczna, która ma pełną zdolność do czynności prawnych.

Powołanie zarządcy sukcesyjnego po śmieci przedsiębiorcy jest jednak bardziej skomplikowane i czasochłonne. Wymaga udziału notariusza i zgody wszystkich spadkobierców, którym łącznie przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku większy niż 85/100.

Prowadzenie przedsiębiorstwa w spadku

Zarządca, prowadząc przedsiębiorstwo ponosi odpowiedzialność za nienależyte wykonywanie swoich obowiązków, jednakże nie odpowiada za długi zmarłego przedsiębiorcy. Zarządca sukcesyjny winien:

• prowadzić ewidencję podatkową prowadzoną przez zmarłego przedsiębiorcę;
• sporządzić listę składników majątku firmy w spadku na dzień objęcia funkcji;
• opłacać zaliczki na podatki.

Prawa i obowiązki zarządcy sukcesyjnego

Zarządca sukcesyjny:

• prowadzi przedsiębiorstwo „w spadku”;
• wykonuje prawa i obowiązki zmarłego przedsiębiorcy;
• nie może samodzielnie przenieść zarządu sukcesyjnego, może natomiast ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub pewnego rodzaju czynności
• może pozywać i być pozywany w sprawach wynikających z wykonywanej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej lub prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku;
• sporządza i składa przed notariuszem inwentarz przedsiębiorstwa w spadku obejmujący:

– składniki przedsiębiorstwa w spadku, z podaniem ich wartości według stanu i cen z chwili śmierci przedsiębiorcy;

– długi spadkowe związane z działalnością gospodarczą zmarłego przedsiębiorcy i ich wysokość według stanu z chwili śmierci przedsiębiorcy.

Zarządca sukcesyjny działa na rachunek właścicieli przedsiębiorstwa w spadku. Mają oni prawo do udziału w zyskach i uczestniczą w stratach wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa. Zysk wypłacany jest im przez zarządcę sukcesyjnego.

Zarządca może wykonywać swoje zadania bezpłatnie lub pobierać wynagrodzenie – na podstawie umowy z osobami na rzecz, których działa.

NIP, rachunek bankowy i inne

Przedsiębiorstwo w spadku posługuje się dotychczasowym numerem NIP, jest podatnikiem podatków, m.in. VAT.

Zarządca sukcesyjny ma dostęp do kont firmowych w bankach. Rachunki te nie są przez bank lub kasę zamykane z chwilą śmierci przedsiębiorcy.

Jeśli zarządcę powołał posiadacz rachunku, to już od chwili jego śmierci, zarządca sukcesyjny może korzystać z rachunku. W sytuacji, gdy zarządcę sukcesyjnego powołują następcy prawni przedsiębiorcy, zarządca ma dostęp do rachunków związanych z działalnością gospodarczą od chwili ustanowienia zarządu sukcesyjnego, czyli od momentu zgłoszenia zarządcy do CEIDG przez notariusza.

Numer NIP nie wygasa wraz ze śmiercią przedsiębiorcy, tylko przechodzi na przedsiębiorstwo w spadku, do czasu wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego.

Przedsiębiorstwo kontynuuje rozliczanie podatków na dotychczasowych zasadach.

Przedsiębiorca, który ustanowił zarząd sukcesyjny po śmierci nie zostanie z urzędu wykreślony z rejestru jako podatnik VAT, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego otrzyma od CEIDG dane zarządcy sukcesyjnego lub informacje o zmianie tych danych.

Ustawa o zarządzie sukcesyjnym reguluje zasady działalności firmy do czasu podziału spadku.

Wygaśniecie Zarządu

Zarząd sukcesyjny może wygasnąć wcześniej, jeśli:

• w ciągu 2 miesięcy od śmierci przedsiębiorcy nikt nie przyjął spadku;
• stwierdzono nabycie przedsiębiorstwa w spadku przez jedynego spadkobiercę albo zapisobiorcę windykacyjnego;
• jedna osoba nabyła całe przedsiębiorstwo w spadku (np. wniesiono je w całości aportem do spółki);
• w ciągu miesiąca od wykreślenia zarządcy sukcesyjnego z CEIDG, jeśli nie powołano w tym okresie kolejnego zarządcy;
• ogłoszono upadłość przedsiębiorcy;
• wcześniej nastąpi dział spadku obejmujący przedsiębiorstwo w spadku.

Zawieszenie działalności gospodarczej nie stanowi przeszkody do ustanowienia zarządu sukcesyjnego.

Nie można ustanowić zarządu sukcesyjnego, jeżeli została ogłoszona upadłość przedsiębiorcy.