Nowelizacja kpa przyspieszy proces inwestycyjny

1 czerwca 2017 r. najprawdopodobniej (o ile Senat nie wprowadzi w tym względzie zmian) wejdzie w życie największa od lat nowelizacja przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

W założeniu projektodawców ma ona na celu usprawnienie i skrócenie procedur administracyjnych. W istocie, jeśli ustawa w takim kształcie, w jakim została uchwalona przez Sejm w dniu 9 marca 2017 r., wejdzie w życie – te ambitne cele mają szansę zostać zrealizowane. Artykuł poświęcam niektórym zmianom, które, moim zdaniem, w istotny sposób mogą przyczynić się do usprawnienia procesu inwestycyjnego.

Obowiązek uprzedniego poinformowania o możliwości wydania decyzji negatywnej

Na szczególną uwagę w sprawach związanych z wydawaniem decyzji inwestycyjnych zasługuje nowy art. 79a kpa. Przewiduje on, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, organ, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań, jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione, co może skutkować wydaniem decyzji negatywnej. W terminie wyznaczonym w takim zawiadomieniu, strona może jeszcze przedłożyć dodatkowe dowody.

Można powiedzieć, że jeśli chodzi o proces inwestycyjny to zmiana iście rewolucyjna, która musi wreszcie zmienić podejście organów do kwestii obowiązków informacyjnych. Na gruncie obecnie obowiązujących przepisów, stronie (nawet reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika) należy się informacja o przewidywanym wyniku prowadzonego postępowania administracyjnego – obowiązek jej udzielenia wynika z zasad ogólnych kpa, a zwłaszcza z art. 9. Niemniej jednak praktyka w tym względzie pozostawia wiele do życzenia. Nowy przepis ma na celu zapobieżenie wydawaniu decyzji negatywnych dla strony, w sytuacji gdy wydanie decyzji pozytywnej jest możliwe.

Zrzeczenie się odwołania

Nowelizacja wprowadza do kpa instytucję zrzeczenia się odwołania. Brak takiej możliwości na gruncie obowiązujących przepisów był dla Inwestorów niejednokrotnie zbyteczną uciążliwością – w sprawach o ustalenie warunków zabudowy czy udzielenie pozwolenia na budowę, w których występowało wiele stron (często nawet spółek powiązanych) przymiot ostateczności (i wykonalności) decyzja uzyskiwała dopiero z chwilą, gdy wszystkim stronom upłynął termin na wniesienie odwołania (nawet gdy wszystkie strony deklarowały, że odwoływać się nie zamierzają).

W świetle nowej regulacji, w trakcie terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do jego wniesienia. Uczynić to powinna wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję. Zrzeczenie następuje w formie oświadczenia. Ustawa nie precyzuje, w jakiej formie, takie oświadczenie ma być złożone, a zatem w grę wchodzi tu oświadczenie pisemne lub ustne złożone do protokołu. Z chwilą doręczenia organowi oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania decyzja stanie się ostateczna (a w konsekwencji również wykonalna) i prawomocna.

Ograniczenie możliwości wydawania decyzji kasatoryjnych

Założeniem autorów ustawy jest, aby decyzje kasatoryjne (czyli uchylające decyzję organu I instancji i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania) były w postępowaniu administracyjnym absolutnym wyjątkiem.

Nowe przepisy utrzymują zasadę, że przed organem II instancji wolno prowadzić tylko uzupełniające postępowanie dowodowe. Pozwalają jednak od tej zasady odstąpić, w sytuacji gdy o przeprowadzenie postępowania dowodowego w szerszym zakresie wniosą wszystkie strony. Przepis ten może wydatnie przyczynić się do usprawnienia postępowań o ustalenie warunków zabudowy. Od dłuższego czasu przyjmuje się bowiem na gruncie tych postępowań, że samorządowe kolegium odwoławcze, rozpatrując odwołanie od decyzji odmawiającej warunków zabudowy co do zasady nie może zlecić opracowania analizy urbanistycznej i wydać na jej podstawie decyzji pozytywnej dla Inwestora.

Na gruncie nowych przepisów, w tych wszystkich sprawach, w których Inwestor będzie jedyną stroną albo uzyska wsparcie pozostałych stron postępowania nie tylko będą mogły, ale wręcz będą miały obowiązek prowadzić postepowania dowodowe nawet w znacznym zakresie i nawet co do kluczowych dla sprawy okoliczności.

Sprzeciw od decyzji kasatoryjnej

Na decyzję organu I instancji uchylającą decyzję i przekazującą sprawę do ponownego rozpoznania, stronie przysługiwać będzie sprzeciw do sądu administracyjnego. Badając sprzeciw, sąd nie będzie wnikał w istotę sprawy, a zweryfikuje tylko, czy zasadnie organ odwoławczy wydał decyzję kasatoryjną zamiast orzekać merytorycznie. Uwzględniając sprzeciw, sąd administracyjny będzie mógł orzec grzywnę do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa GUS. Powinno to skłonić organy odwoławcze do rozważnego stosowania przepisów przewidujących możliwość wydania decyzji kasatoryjnej.

Wytyczne organu odwoławczego w zakresie wykładni prawa

Jeżeli organ odwoławczy zdecyduje się wydać decyzję kasatoryjną i dostrzeże, że oprócz braków postępowania wyjaśniającego, organ I instancji błędnie interpretuje prawo, obowiązany jest w decyzji zawrzeć także wytyczne w zakresie wykładni przepisów. Dotąd organy, niejednokrotnie idąc po linii najmniejszego oporu, w przypadku dostrzeżenia braków postępowania wyjaśniającego w ogóle nie analizowały meritum sprawy. Zwrócić należy jednak uwagę, że wskazania te nie będą dla organów I instancji wiążące – brak bowiem regulacji, które takie związanie by przewidywały.