Przedsięwzięcie bez wymaganej decyzji środowiskowej – legalizacja lub wielomilionowe kary

W kolejnym artykule z cyklu Prawnicy o decyzjach środowiskowych, gdzie komentujemy projekt nowelizacji ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw (UD224)[1], przyglądamy się proponowanej procedurze legalizacji przedsięwzięć realizowanych i zrealizowanych bez wymaganej decyzji środowiskowej i karom pieniężnym, które mogą zostać wymierzone w takim przypadku.

Stan obecny

Obecne przepisy ustawy ocenowej[2] wprost nie określają zasad uzyskania decyzji środowiskowej dla przedsięwzięć realizowanych lub zrealizowanych.

Zasadą jest wydawanie decyzji środowiskowej dla przedsięwzięć planowanych, niemniej jednak judykatura dopuszcza również wydanie decyzji środowiskowej dla przedsięwzięć realizowanych lub zrealizowanych.

Naczelny Sąd Administracyjny w części orzeczeń wskazał, że jest to możliwe na potrzeby toczącego się postępowania ws. legalizacji samowoli budowlanej[3]. W innych natomiast przyjął, że nawet bez toczącego się postępowania przed organami nadzoru budowlanego dopuszczalne jest prowadzenie postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla inwestycji już zrealizowanej[4].

Do przypadków takich odwołuje się art. 49 ust. 4a[5] Prawa budowlanego[6] wskazując

na konieczność stosowania ustawy ocenowej i prowadzenia oceny oddziaływania na środowisko już po rozpoczęciu realizacji inwestycji – w toku legalizacji samowoli budowlanej. Sam art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy ocenowej wskazuje natomiast, że wydanie decyzji środowiskowej następuje przed wydaniem np. decyzji o pozwoleniu na wznowienie robót budowlanych.

Proponowana procedura legalizacji

Projekt nowelizacji wyżej przytaczane stanowisko orzecznictwa zamierza wprowadzić do ustawy. Wedle założenia, procedura legalizacji przybierze postać analogiczną do zasad obowiązujących na gruncie Prawa budowlanego.

Zgodnie za projektowanym art. 87a ust. 1 na złożenie wniosku o wydanie decyzji środowiskowej („legalizacyjnej”) inwestor będzie miał 60 dni od momentu, w którym dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę do jego złożenia.

Procedura wydawania decyzji środowiskowej nie będzie się znacząco odróżniać od „klasycznego” postępowania. Zgodnie z projektowanym art. 87a ust. 3 przy jej wydaniu przepisy działu III, V i VI ustawy ocenowej (a więc przepisy z „klasycznej” procedury) trzeba będzie stosować odpowiednio.

Właściwy organ wyda decyzję środowiskową, po przeprowadzeniu oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, gdy ocena ta będzie możliwa do przeprowadzenia z uwzględnieniem analizy rozwiązań alternatywnych przedsięwzięcia i możliwości ustalenia warunków jego realizacji w zakresie ochrony środowiska (projektowany art. 87a ust. 4). Zwrócić uwagę należy na proponowany termin na złożenie raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko – 18 miesięcy (projektowany art. 87a ust. 5).

Dotkliwe sankcje

Projekt nowelizacji przewiduje bardzo dotkliwą sankcję pieniężną za brak wymaganej decyzji środowiskowej od 100 000 zł aż do 20 000 000 zł.

Zakres możliwej kary ma być taki sam niezależnie od sytuacji i dotyczyć ma zarówno realizacji bądź zrealizowania przedsięwzięcia bez wymaganej decyzji środowiskowej, jak i na podstawie decyzji, która nie podlega wykonaniu, a także prowadzenia prac pomimo wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji środowiskowej lub rygoru wykonalności tej decyzji.

Na karze pieniężnej jednak nie koniec. W przypadku upływu terminu na złożenie wniosku o legalizację, pozostawienia wniosku bez rozpoznania albo odmowy wydania decyzji środowiskowej, oprócz kary pieniężnej inwestora czekają dalsze konsekwencje.

Brak skutecznej legalizacji przedsięwzięcia skutkować będzie zainicjowaniem postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji, które wymagały decyzji środowiskowej np. decyzji o warunkach zabudowy, pozwolenia na budowę, zezwolenia na zbieranie i/lub przetwarzanie odpadów. A do tego należy również spodziewać się nałożenia obowiązku przywrócenia środowiska do stanu właściwego (projektowany art. 87a ust. 2).

Podsumowanie

Co prawda możliwość legalizacji przedsięwzięcia zrealizowanego bez wymaganej decyzji w obecnym stanie prawnym za sprawą orzecznictwa nie budzi już zasadniczych wątpliwości, to uporządkowanie tej kwestii i wprowadzenie konkretnych procedur w tym zakresie należy ocenić pozytywnie.

W naszej ocenie do poprawy jest doprecyzowanie zasad wymierzania kar pieniężnych. Zbyt szeroki przedział finansowy kary pieniężnej rodzi ryzyko dowolności i znaczących rozbieżności w wymierzaniu kar za podobne przedsięwzięcia, a nawet takie o tożsamych parametrach.

Należałoby wprost wskazać kryteria, którymi powinien kierować się organ określając wysokość kary. Innym możliwym rozwiązaniem problemu, choć bardziej wymagającym, mogłoby być określenie wzoru do obliczania wysokości kary, przez wskazanie stawki i współczynników dla poszczególnych rodzajów przedsięwzięć, tak aby wobec „samowolnych” przedsięwzięć o tożsamych parametrach groziły tej samej wysokości kary (korzystając w pewnym stopniu z rozwiązań z Prawa budowlanego).