Raport o oddziaływaniu na środowisko w zakresie wpływu na wody

Prawidłowa ocena wpływu planowanych przedsięwzięć na środowisko jest jednym z poważniejszych wyzwań, którym muszą sprostać zarówno inwestorzy jak i organy administracji uczestniczące w procesie wydawania na podstawie ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko – dalej zwanej ustawą (Dz.U.  z 2013 r., poz. 1235 z późn. zm.) decyzji określających uwarunkowania środowiskowe planowanego przedsięwzięcia. Zasadniczą rolę w tym zakresie odgrywa ocena wpływu na środowisko wodne.  Znaczenie wpływu akurat tego zakresu oddziaływania podkreślają postanowienia art. 81 ust. 3 ustawy ocenowej, który stanowi, że „Jeżeli z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika, że przedsięwzięcie może spowodować nieosiągnięcie celów środowiskowych zawartych w planie gospodarowania wodami na obszarze dorzecza organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia, o ile nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 38j ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne.”

Z postanowień przytoczonego przepisu wynika więc, że w przypadku samej możliwości spowodowania nieosiągnięcia celów środowiskowych zawartych w planie gospodarowania wodami na obszarze dorzecza organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach obligatoryjnie odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia. W związku z tym okoliczność ta jest jedną z istotniejszych jakie muszą być ocenione w toku prowadzonego postępowania w przedmiocie określenia uwarunkowań środowiskowych. W niektórych przypadkach za realizacją konkretnego przedsięwzięcia może przemawiać interes publiczny. Dlatego też w  art.  38j ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2012 r., poz. 145 z późn. zm.) dopuszczono możliwość nieosiągnięcia celów środowiskowych w przypadku, gdy są szczegółowo przedstawione w planie gospodarowania wodami na obszarze dorzecza, a ich realizacja jest niezbędna do właściwego rozwoju społeczeństwa. Odstępstwa te w praktyce określane są mianem derogacji. Wprowadzenie jej do planów gospodarowania wodami nie zwalnia jednak automatycznie z konieczności oceny wpływu takiego przedsięwzięcia na wody.

W procesie opracowywania tych dokumentów planistycznych główny nacisk położony jest bowiem na ocenę interesu społecznego przemawiającego za realizacją konkretnego przedsięwzięcia, a nie na dokładne analizowanie oddziaływania konkretnego przedsięwzięcia na środowisko. Ocena oddziaływania przeprowadzana na tym etapie ma bowiem siłą rzeczy charakter fragmentaryczny i z natury rzeczy sprowadza się do ustalenia, czy tego rodzaju zamierzenie może oddziaływać na cele środowiskowe przewidziane do realizacji w planie. Na tym etapie trudno jest przeanalizować dokładnie wpływ planowanego przedsięwzięcia na konkretne części wód, nie są bowiem jeszcze znane szczegółowe parametry jego realizacji. W związku z tym zagadnienia te będą musiały być ocenione na etapie ubiegania się o decyzję określającą uwarunkowania środowiskowe planowanego przedsięwzięcia. Na taką konieczność wskazują zresztą wprost postanowienia art. 66 ust. 1 pkt 8 i 9 ustawy ocenowej przewidującego, że raport powinien zawierać m. in.:

– opis metod prognozowania zastosowanych przez wnioskodawcę oraz opis przewidywanych znaczących oddziaływań planowanego przedsięwzięcia na środowisko, obejmujący bezpośrednie, pośrednie, wtórne, skumulowane, krótko-, średnio- i długoterminowe, stałe i chwilowe oddziaływania na środowisko, wynikające z:

a)  istnienia przedsięwzięcia,

b) wykorzystywania zasobów środowiska,

c)  emisji;

– opis przewidywanych działań mających na celu zapobieganie, ograniczanie lub kompensację przyrodniczą negatywnych oddziaływań na środowisko, w szczególności na cele i przedmiot ochrony obszaru Natura 2000 oraz integralność tego obszaru.

Z postanowień przytoczonego przepisu wynika zatem, że prawidłowo sporządzony raport powinien zawierać także ocenę wpływu planowanego przedsięwzięcia na środowisko wodne. Sam fakt uwzględnienia planowanego przedsięwzięcia w tzw. derogacjach, o których była mowa wyżej nie zwalnia więc automatyczne od przeanalizowania wpływu przedsięwzięcia na jednolite części wód oraz podjęcia próby wypracowania takich rozwiązań, które będą minimalizowały te negatywne oddziaływania albo proponowały podjęcie działań kompensacyjnych mających na celu odwrócenie negatywnych zmian zachodzących w środowisku.  Potwierdzeniem takiego charakteru raportu są poglądy prezentowane w orzecznictwie, w którym przyjmuje się, że „Ocena raportu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko powinna zmierzać do zidentyfikowania wszystkich potencjalnych zagrożeń środowiskowych związanych z realizacją planowanej inwestycji. Powyższe jest niezbędne do wyznaczenia konkretnych wymagań ochrony środowiska, które muszą być uwzględnione na kolejnych etapach procesu inwestycyjnego, w tym także w pozwoleniu na budowę.” (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 23 stycznia 2013 r., II SA/Bk 946/12, Lex nr 1334225). 

Stanu tego w żaden sposób nie zmieniają także postanowienia art. 132 ust. 1 pkt 5 Prawa wodnego określającego, że operat wodnoprawny dołączany do wniosku o wydanie pozwolenia wodno prawnego powinien zawierać określenie wpływu gospodarki wodnej zakładu na wody powierzchniowe oraz podziemne, w szczególności na stan tych wód i realizację celów środowiskowych dla nich określonych. Opracowanie to jest bowiem sporządzane na kolejnym etapie procesu inwestycyjnego, a obowiązek jego sporządzenia odnosi się do innego zakresu przedmiotowego przedsięwzięć niż, te  dla których przeprowadzana jest ocena oddziaływania na środowisko, w ramach której  sporządzany jest raport.

W związku z tym w prawidłowo opracowanym raporcie powinien być przeanalizowany także wpływ planowanego przedsięwzięcia na jednolite części wód, a w przypadku jego braku opracowanie to powinno być uzupełnione przez autorów raportu. Skoro zaś raport jest opracowaniem o charakterze prywatnym, którego koszt obciąża inwestora, to i opracowanie wszystkich uzupełnień będzie z punktu widzenia organu administracji obciążało ten podmiot. Mówiąc o takim uzupełnieniu należy brać jednak pod uwagę, że postępowania w przedmiocie określenia uwarunkowań środowiskowych przedsięwzięcia może być prowadzone nawet kilka lat, a i samo sporządzenie raportu jest procesem długotrwałym. Rozwiązania prawne odnoszące się do sposobu oceny jednolitych części wód zostały zaś wprowadzone przez ustawę z dnia 5 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.  Nr 32, poz. 159 z późn. zm.). Co do zasady  wynikające z niej rozwiązania weszły w życie z dniem 18 marca 2011 r. W związku z tym jeżeli opracowanie raportu zostało zlecone przed tą datą, to zamawiający powinien mieć świadomość tego, że zakres prac jakie muszą wykonać autorzy raportu ulega zmianie i że może to wymagać zmiany warunków umowy. Natomiast jeżeli umowa na opracowanie raportu została podpisana po dniu wejścia w życie omawianych zmian, to ewentualne uzupełnienia do raportu w zakresie oddziaływania na jednolite części wód będą wykonywane w ramach zawartej umowy, gdyż zakres przedmiotowy obowiązków spoczywających na autorach raportu nie uległ zmianie, a podpisując umowę powinni oni mieć świadomość tego co się w nim mieści.

Dlatego też podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że jeżeli w raporcie o oddziaływaniu na środowisko nie było pełnej oceny wpływu planowanego przedsięwzięcia na jednolite części wód, to opracowanie to powinno być w tym zakresie uzupełnione nawet wówczas, gdy realizacja tego konkretnego przedsięwzięcia została uwzględniona w tzw. derogacjach. To czy będzie to wpływało na umowę stanowiącą podstawę opracowania raportu będzie uzależnione od daty jej zawarcia. Jeżeli miało to miejsce przed 18 marca 2011 r. może zachodzić konieczność jej zmiany. Natomiast w sytuacji, gdy nastąpiło to później konieczność uzupełnienia raportu o wpływ na jednolite części wód nie będzie wymagała zmiany warunków kontraktu, gdyż ocena taka wchodziła w zakres raportu.