Reforma planowania przestrzennego – plan ogólny gminy – cz. 1

Trwają rządowe prace nad projektem ustawy o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw. Planowana reforma zawiera sporo istotnych zmian w zakresie obecnej procedury oraz katalogu instrumentów planistycznych, co w założeniu na zapewnić stabilizację i jednolitość systemu planowania i zagospodarowania przestrzennego. Jednym z nowych aktów planistycznych, przewidzianych przez projektodawcę, jest plan ogólny gminy.

Plan ogólny gminy ma być instrumentem planistycznym sporządzanym obowiązkowo dla całego obszaru gminy (z wyłączeniem terenów zamkniętych innych niż ustalane przez ministra właściwego do spraw transportu, które są wyłączone z władztwa planistycznego gminy).

W projekcie przewidziano, że plan ogólny będzie aktem prawa miejscowego, który zastąpi studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Projektodawca zidentyfikował jedną z głównych wad dotychczasowego systemu, jaką jest niewystarczająca rola studium, w szczególności w zakresie wpływu na wydawanie decyzji o warunkach zabudowy [dalej także: „DWZ”] – w obecnym stanie prawnym z przepisów nie wynika wymóg zgodności DWZ z zapisami studium. W orzecznictwie dominuje pogląd, że skoro studium nie jest aktem prawa miejscowego, to jego ustalenia nie mogą mieć wpływu na wydanie decyzji o warunkach zabudowy.

Studium uznawane jest ponadto za dokument zbyt rozbudowany oraz cechujący się dużą niespójnością w zakresie przyjmowanego stopnia szczegółowości w formułowaniu ustaleń, stosowanej terminologii, układu tekstu, co stanowi istotną barierę na drodze do integracji informacji o ustaleniach tego dokumentu na poziomie kraju.

W miejsce studium zaproponowano dokument o bardzo zwięzłej formie i niewielkiej liczbie ustaleń umożliwiającej ich standaryzację, a co za tym idzie łatwe porównywanie treści tego aktu z analogicznymi, przyjętymi w innych gminach. Uzyskanie kompleksowej informacji o możliwościach zagospodarowania danej nieruchomości w oparciu o zapisy planu ogólnego ma być – zgodnie z zapowiedzią projektodawcy – „nieporównanie łatwiejsze niż w studium”.

Normy zawarte w planie ogólnym będą miały na celu wskazanie ram, w jakich ma się mieścić docelowe zagospodarowanie przestrzeni i będą stanowić  wytyczne dla szczegółowych działań projektowych na kolejnych etapach procesu planistycznego, niezależnie od formy prawnej jakie te działania przyjmą. Plan ogólny ma być dokumentem elastycznym, w takim znaczeniu, że opisane w nim zasady będą dawały projektantowi swobodę w zakresie wariantowania niekonfliktujących ze sobą rozwiązań na etapie sporządzania planów miejscowych, nie powodując jednocześnie konieczności zmiany planu ogólnego.

W planie ogólnym będą określane obowiązkowo strefy planistyczne oraz gminne standardy urbanistyczne (standardy te obejmują gminne standardy kształtowania zabudowy oraz mogą obejmować gminne standardy dostępności infrastruktury społecznej). Z kolei do fakultatywnych elementów planu ogólnego będą należały: obszary uzupełnienia zabudowy oraz obszary zabudowy śródmiejskiej. Szczegółowy zakres normatywny planu ogólnego zostanie wyjaśniony w osobnym artykule.

Co istotne, plan ogólny ma być w takim samym stopniu wiążący dla ustaleń planów miejscowych jak i decyzji o warunkach zabudowy, jednocześnie wyznaczając obszary, na których wydanie tych decyzji jest w ogóle dopuszczalne. Dzięki temu rozwiązaniu gminy będą posiadały większy wpływ na to, gdzie może rozwijać się zabudowa i jaki charakter ma ta zabudowa utrzymywać.

Warto również zwrócić uwagę na projektowane przepisy przejściowe. Na podstawie art. 59 ust. 1 nowelizacji, studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin zachowają moc po wejściu ustawy w życie, do czasu uchwalenia planu ogólnego gminy, jednak nie dłużej niż do końca 2025 r. Pozwoli to gminom płynnie wejść w nowy system prawny. W okresie przejściowym gminy będą mogły przygotować i uchwalić plany ogólne gminy. Do czasu utraty mocy przez studium w danej gminie będzie stosowało się do niego przepisy dotychczasowe.

Jeżeli do końca 2025 r. nie wejdzie w życie plan ogólny gminy, to po tej dacie niemożliwe będzie uchwalenie planu miejscowego. Jednakże, w myśl art. 61 ust. 1 nowelizacji, dotychczasowe miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego zachowują moc na danym obszarze do dnia wejścia w życie nowych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego na tym obszarze i mogą być zmieniane na podstawie przepisów nowych.

Projekt nowelizacji został skierowany do opiniowania i konsultacji publicznych. Postępy prac można śledzić pod podanym linkiem.