Zapłaciłeś „ekoharacz”? Sprawdź, czy nie możesz odzyskać pieniędzy

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko [1] [dalej: uooś], w postępowaniach wymagających udziału społeczeństwa przyznaje bardzo szeroki zakres uprawnień organizacjom ekologicznym. Te organizacje, które, powołując się na swoje cele statutowe, zgłoszą chęć uczestniczenia w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, uczestniczą w tym postępowaniu na prawach strony: mogą składać wnioski dowodowe, wnosić odwołania, zażalenia, a także skarżyć ostateczne decyzje do sądów administracyjnych.

W założeniu, taka konstrukcja przepisów służyć ma efektywnej kontroli społecznej nad postępowaniami administracyjnymi dotyczącymi najbardziej znaczących dla środowiska inwestycji.

Niejednokrotnie zdarza się jednak, że sens przepisów uooś jest wypaczany przez organizacje, które nadużywają przysługujących im uprawnień i grożąc opóźnianiem inwestycji, stosują wobec inwestorów różne formy „szantażu” potocznie zwane „ekoterrorem”. Przykładem mogą być tu propozycje rezygnacji z składania skarg czy odwołań od korzystnych dla inwestora rozstrzygnięć za cenę wpłat pieniężnych na rzecz organizacji.

Zjawisko zawierania tego typu umów doczekało już się szerszych analiz w orzecznictwie sądowym, czego przykładem jest wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2004 r. [3], w którym Sąd ten stwierdził, iż umowa przewidująca sfinansowanie celów wskazanych za organizację ekologiczną w zamian za wycofanie odwołania złożonego przez tę organizację od decyzji o pozwoleniu na budowę, jest nieważna jako czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Nie ulega wątpliwości, że obecnie obowiązujące regulacje dotyczące udziału organizacji społecznych w postępowaniach o wydanie decyzji środowiskowych wymagają zmian. Do tego rodzaju postępowań winny być dopuszczane wyłącznie organizacje, które rzeczywiście działają na rzecz ochrony środowiska, a nie tylko figurują jako „ekologiczne” z uwagi na stosowne zapisy w statucie. Póki co inwestorom pozostaje bronić się przed „ekoterrorem” przy pomocy dostępnych środków prawnych.

[1] Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1235 ze zm.)

[2] Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.)

[3] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2004 r., sygn. II CK 202/04, LEX nr 145123, Biul. SN 2005/3/11.