Zasadą będą 3 warianty realizacji przedsięwzięcia w raporcie

W raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko trzeba przedstawić warianty realizacji przedsięwzięcia. Nastręcza to wielu problemów inwestorom na etapie opracowywania dokumentacji, gdyż mając konkretny plan inwestycyjny nie jest łatwo kreować sztucznie i wyłącznie na potrzeby postępowania środowiskowego, inne alternatywy dla planowanego przedsięwzięcia. Jest to trudne, zwłaszcza, że bogate orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, iż zaproponowane warianty muszą być nie tylko możliwe do realizacji pod względem prawnym i ekonomicznym (nie mogą być pozorne), lecz nadto muszą dawać organowi dokonującemu oceny raportu konkretny, rzeczywisty wybór. Nie ulega również wątpliwości, że wariantem alternatywnym nie może być tzw. wariant zerowy, a więc wariant niepodejmowania przedsięwzięcia. Przyjrzyjmy się zatem, co projektowana nowelizacja zmienia w przepisach odnoszących się do wariantów przedsięwzięcia, czy wyeliminuje pojawiające się w praktyce wątpliwości w tym zakresie i ułatwi życie inwestorom.

Stan obecny: wystarczające są 2 warianty

Art. 66 ust. 1 pkt 5) ustawy ocenowej[1] w obecnym brzmieniu stanowi, że raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać m. in.: opis wariantów przedsięwzięcia uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania na środowisko, ze wskazaniem wariantu wybranego do realizacji, racjonalnego wariantu alternatywnego oraz racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska; racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska może być tożsamy z wariantem wybranym do realizacji albo racjonalnym wariantem alternatywnym.

Takie brzmienie przepisu powoduje, że w praktyce wskazywane są najczęściej 2 warianty: wybrany do realizacji, czyli tzw. inwestorski i drugi alternatywny będący jednocześnie tożsamym z najkorzystniejszym dla środowiska. Pamiętać jednak trzeba, że organ określając zakres raportu, może – kierując się usytuowaniem, charakterem i skalą oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko – wskazać rodzaje wariantów alternatywnych wymagających zbadania.

Z uzasadnienia do projektu

W uzasadnieniu wskazano, że „Aktualne przepisy dotyczące zakresu raportu ooś w części odnoszącej się do wariantów planowanego przedsięwzięcia nie odpowiadają wymogom dyrektywy e.i.a.[2], która przewiduje co najmniej dwie alternatywy dla planowanego działania. Treść obowiązującego art. 66 ust. 1 pkt 5 dopuszcza możliwość przedłożenia jednego wariantu alternatywnego (w sytuacji, gdy racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska może być tożsamy z wariantem wybranym do realizacji albo racjonalnym wariantem alternatywnym). Proponowana zmiana w tym zakresie na zasadzie wyjątku, dopuszcza, że w przypadku gdy wariant wskazany do realizacji będzie wariantem najkorzystniejszym dla środowiska, to wówczas inwestor będzie uprawniony do wskazania dla niego tylko jednej alternatywy.” [podkreślenia własne].

W uzasadnieniu wskazano również, że „Warianty realizacji przedsięwzięcia, przedkładane przez inwestora, stanowią alternatywy wobec wyboru wskazanej we wniosku wersji realizacji planowanego przedsięwzięcia. Warianty powinny być na tyle zróżnicowane, aby różnica ich oddziaływania na środowisko była łatwa do zidentyfikowania. Powyższego można dokonać przede wszystkim poprzez wskazanie wariantów lokalizacyjnych. Można również przedstawić odmienne technologie jakie proponowane są do zastosowania przy realizacji danego wariantu. Wszystkie warianty powinny jednak być „rozsądne” (pojęciem tym posługuje się dyrektywa e.i.a.) w tym znaczeniu, że każdy z nich jest możliwy do realizacji według zamierzeń inwestora.  Warianty mają posłużyć organowi określającemu warunki realizacji przedsięwzięcia w podjęciu decyzji o zasadności realizacji inwestycji w wersji proponowanej we wniosku. (pkt 31 lit. a)”

Stan projektowany: zasadą będą 3 warianty w raporcie

Proponuje się zatem, by po nowelizacji raport zawierał opis wariantów przedsięwzięcia uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia oraz jego oddziaływania na środowisko, ze wskazaniem wariantu wybranego do realizacji, racjonalnego wariantu alternatywnego oraz racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, przy czym racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska może być tożsamy z wariantem wybranym do realizacji.

Doprecyzowane zostanie zatem, że tylko wariant wybrany do realizacji może być, na zasadzie wyjątku, tożsamy z racjonalnym wariantem najkorzystniejszym dla środowiska. W takim przypadku raport może zawierać de facto 2 warianty i ich opis. Nie będzie możliwości, by racjonalny wariant alternatywny był tożsamy z najkorzystniejszym dla środowiska. 

Będziemy mieć zatem 2 opcje, które obrazują poniższe grafiki:

Zmiana w art. 81 ustawy ocenowej

Art. 81 ust. 1 stanowi obecnie, że jeżeli z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika brak możliwości realizacji przedsięwzięcia w wariancie proponowanym przez wnioskodawcę, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, za zgodą wnioskodawcy, wskazuje w decyzji, spośród wariantów, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5, wariant dopuszczony do realizacji. W przypadku braku możliwości realizacji przedsięwzięcia w wariantach, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5, oraz w przypadku braku zgody wnioskodawcy na wskazanie w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wariantu dopuszczonego do realizacji, organ odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia.

Art. 81 ust. 1 ma otrzymać nowe brzmienie: „Jeżeli organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach oceni, że przedstawiony w raporcie oddziaływania na środowisko wariant inny niż proponowany do realizacji, będzie istotnie korzystniejszy dla środowiska, a korzyści środowiskowe, w tym społeczne, przeważają nad korzyściami ekonomicznymi przemawiającymi za wariantem proponowanym do realizacji, to wówczas za zgodą wnioskodawcy, wskazuje w decyzji ten wariant korzystniejszy jako wariant dopuszczony do realizacji, a w razie braku zgody wnioskodawcy, odmawia określenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia”.

Zmiana będzie polegać przede wszystkim na tym, że nie tylko w razie stwierdzenia braku możliwości realizacji przedsięwzięcia w wariancie proponowanym do realizacji przez inwestora organ będzie mógł narzucić inwestorowi inny wariant realizacji przedsięwzięcia spośród wskazanych w raporcie, lecz wystarczy do tego ustalenie, że inny przedstawiony w raporcie wariant będzie istotnie korzystniejszy dla środowiska (nawet jeśli wariant inwestorski będzie możliwy do realizacji). Takie brzmienie przepisu pozostawia szerokie pole do jego interpretacji.

Proponuje się również zmianę nomenklatury stosowanej w tym przepisie (zamiast odmowy zgody na realizację przedsięwzięcia, jest odmowa określenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia). Niezmienna pozostanie regulacja, że wariant zaproponowany przez organ, musi być jednym z wariantów określonych przez wnioskodawcę w raporcie.

W nowoprojektowanym brzmieniu art. 81 ust. 1 ustawy ocenowej rezygnuje się z pierwszej części zdania drugiego tego przepisu, w świetle której w przypadku braku możliwości realizacji przedsięwzięcia w wariantach, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 odmawia się zgody na realizację przedsięwzięcia (wątpliwości budzi dopuszczalność uznania przez organ, że nie ma możliwości realizacji inwestycji w żadnym z wariantów przedstawionych w raporcie). 

Podsumowanie:

Projektowana nowelizacja rozstrzyga, że co do zasady należy wskazać i opisać w raporcie 3 warianty przedsięwzięcia, a tylko wtedy, gdy wariant wybrany do realizacji jest jednocześnie racjonalnym wariantem najkorzystniejszym dla środowiska można poprzestać na analizie 2 wariantów.  Poza tym nie ułatwi życia inwestorom, którzy opisując wariant alternatywny muszą w dalszym ciągu z jednej strony zadbać o to, żeby zachowywać tożsamość proponowanego przedsięwzięcia (wariantowanie nie może prowadzić do zaproponowania w istocie dwóch różnych inwestycji), a z drugiej wskazać alternatywne rozwiązania pozwalające chronić środowisko w jak najpełniejszym wymiarze.

---

[1] Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 247).

 

[2] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko (Dz. Urz. UE L 26 z 28.01.2012 r., str. 1, z z późn. zm.),