Miarkowanie kary umownej

Miarkowanie kary umownej to możliwość jej obniżenia przez Sąd w postępowaniu sądowym.

Strony umowy bardzo często po zastrzeżeniu kar umownych w kontrakcie, są pewne swoich racji. Gdy strona nie realizuje obowiązków umownych, strona przeciwna nalicza karę umowną i dochodzi w sądzie jej zapłaty.  Dochodząc zapłaty kary umownej, powód zobowiązany jest wykazać ważność i skuteczność zastrzeżenia kary umownej oraz niedopełnienie obowiązku, za który zastrzeżona została kara. Nie musi nawet wykazywać wysokości szkody, powstałej w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy przez kontrahenta. Wydawałoby się, że „wygrana jest w kieszeni”.

Niestety jest to dość złudne przekonanie. Sąd rozpoznający sprawę o zapłatę może bowiem zmiarkować  karę umowną stosownie do treści art. 484 § 2 k.c. Przepis ten stanowi, że jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana.

Miarkowanie kary umownej należy do tzw. uznania sędziowskiego. Ma na celu przeciwdziałanie dużym dysproporcjom pomiędzy wysokością zastrzeżonej kary, a godnym ochrony interesem wierzyciela. To sąd decyduje czy żądanie miarkowania zasługuje na uwzględnienie i w jakim zakresie, uwzględniając okoliczności danej sprawy.

Katalog przesłanek mogących uzasadniać miarkowanie kary umownej jest otwarty, mimo że przepis wskazuje na zmniejszenie kary umownej w przypadku wykonania zobowiązania w znacznej części oraz rażącego wygórowania kary umownej.

Jako podstawowe kryterium miarkowania wskazuje się wspomniany brak szkody po stronie powoda. Kara umowna bowiem jako surogat odszkodowania powinna rekompensować określoną szkodę i nie prowadzić do nadmiernego wzbogacenia powoda.

Z drugiej strony przyjmuje się, że kara umowna służy nie tylko kompensacji szkody majątkowej, lecz wszystkich negatywnych konsekwencji powstałych dla wierzyciela na skutek naruszenia zobowiązania, w tym o niematerialnym i trudno uchwytnym charakterze. Interes chroniony przez zastrzeżenie kary umownej nie musi zatem ograniczać się do interesu ściśle majątkowego. Okoliczności te także są brane pod uwagę przez sądy.

Dokonując miarkowania kary umownej sąd może uwzględnić, również m.in.:

• relację między wysokością należnej kary a wartością przedmiotu umowy,
• relację między wysokością kary umownej a wysokością należnego wynagrodzenia,
• charakter naruszonych postanowień kontraktu,
• długotrwałość i dolegliwość ich naruszenia oraz
• ewentualną korzyść czerpaną przez dłużnika z tytułu naruszenia zobowiązania.

W orzecznictwie sądowym akcentuje się, że uprawnienie do miarkowania kary umownej sąd powinien realizować powściągliwie, z uwagi na to iż ingeruje ona w autonomię woli stron wyrażoną w kontrakcie.

Sądy rozpoznające sprawy o zapłatę kar umownych korzystają z tego uprawnienia, oczywiście uwzględniając okoliczności danej sprawy, miarkowanie może obniżyć karę nawet o 50% ale i więcej.

Zastrzegając kary umowne w  kontraktach należy uwzględnić ww. kwestie, a także należycie przygotować akcję procesową, gdy kara umowna jest już dochodzona w postępowaniu sądowym.