Nowe postępowanie odrębne – sytuacja procesowa przedsiębiorcy i konsumenta

Lipcowa zmiana procedury cywilnej wprowadziła do porządku prawnego nowe postępowanie odrębne z udziałem konsumentów. Ideą wprowadzonych zmian jest zwiększenie praw przysługującym konsumentom. W procesie nowe regulacje znajdują zastosowanie zarówno, gdy konsument pozywa przedsiębiorcę, jak i wtedy gdy przedsiębiorca pozywa konsumenta. Co istotne przepisy odrębne stosuje się również, wtedy gdy stroną postępowania jest były przedsiębiorca, który zaprzestał prowadzenia działalności. Zmiany dotyczą przedsiębiorców wpisanych zarówno do KRS, jak i do CEIDG.

Dowody i twierdzenia w sporze z konsumentem

Jedną z kluczowych zasad owego postępowania jest to, że przedsiębiorca ma obowiązek powołania wszystkich twierdzeń i dowodów w pozwie albo kiedy występuje w roli pozwanego w  odpowiedzi na pozew. Naruszenie owej zasady skutkuje pominięciem wszystkich twierdzeń i dowodów, chyba że przedsiębiorca uprawdopodobni, że ich powołanie nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później. W takim przypadku dalsze twierdzenia i dowody powinny być powołane w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym ich powołanie stało się możliwe. Ustawodawca przewidział obowiązek pouczenia przedsiębiorcy o powyższych zasadach, w sytuacji, kiedy nie jest on reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. W takim też przypadku przedsiębiorca ze stosownym pouczeniem otrzyma również wezwanie, aby w oznaczonym terminie powołać wszystkie twierdzenia i dowody.

Z powyższej analizy kształtuje się dość rygorystyczna forma prekluzji dowodowej mająca zastosowanie wyłącznie w stosunku do przedsiębiorcy, i to niezależnie czy występuje on w roli powoda, czy pozwanego.

Sąd właściwy dla konsumenta

Kolejnym ułatwieniem dla konsumenta jest również to, że będzie on mógł skierować pozew do sądu właściwego dla jego miejsca zamieszkania. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu ideą regulacji jest zwiększenie ochrony konsumenta poprzez ułatwienie dochodzenia roszczeń oraz likwidację barier ekonomicznych związanych z koniecznością ponoszenia kosztów prowadzenia sprawy przed oddalonym sądem.[1] Warto podkreślić, że regulacja obejmuje swym zakresem wyłącznie konsumentów, co oznacza, że przedsiębiorca będzie miał możliwość pozwania konsumenta jedynie przed sąd właściwości ogólnej dla konsumenta albo wynikający z przepisów o właściwości wyłącznej.

Wyższe koszty procesu dla przedsiębiorcy

Przedsiębiorca może zostać obciążony przez sąd kosztami procesu (w całości lub w części) niezależnie od ostatecznego wyniku sprawy w sytuacji, gdy przedsiębiorca przed wytoczeniem powództwa  zaniechał podjęcia próby dobrowolnego rozwiązania sporu, uchylił się od udziału w niej lub uczestniczył w niej w złej wierze i przez to przyczynił się do zbędnego wytoczenia powództwa lub wadliwego określenia przedmiotu sprawy. Sąd w uzasadnionych przypadkach może koszty procesu podwyższyć – nie więcej niż dwukrotnie. Przedmiotowa regulacja ma zastosowanie wyłącznie do przedsiębiorców, nawet w sytuacji, gdy to konsument zaniecha próby polubownego rozwiązania sporu, czy też będzie w niej uczestniczył w złej wierze.

Ocena zmian

Przedmiotowe zmiany spotkały się ze słuszną krytyką praktyków procesu cywilnego. Jednym z zarzutów stawianych tym zmianom jest wyraźne zróżnicowanie sytuacji procesowej stron na niekorzyść dla przedsiębiorców.[2] Niemniej na ten moment przepisy obowiązują i co do zasady znajdą zastosowanie w procesie z udziałem konsumenta.