Ulgi i rabaty bez wpływu na wysokość odszkodowania?

Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów w dniu 8 maja 2024 r. podjął uchwałę[1] mającą na celu rozstrzygnięcie kwestii dopuszczalności uwzględniania ulg i rabatów w ramach odszkodowania z obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych (dalej: „OC ppm”). Jest ona wynikiem wystąpienia przez Rzecznika Finansowego z wnioskiem[2] zmierzającym do usunięcia rozbieżności w powyższym zakresie pojawiających się w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego.

Tło problemu

W polskim porządku prawnym obowiązuje zasada pełnego odszkodowania, zaś samo naprawienie szkody może nastąpić, według wyboru poszkodowanego, poprzez przywrócenie stanu poprzedniego bądź zapłatę odszkodowania[3]. Co do zasady, ubezpieczyciele dokonują naprawienia szkody wykorzystując drugą możliwość, jednak od pewnego czasu w ramach postępowania likwidacyjnego proponują poszkodowanemu możliwość dokonania naprawy pojazdu bądź zakup części na preferencyjnych warunkach w warsztatach, z którymi współpracują. W przypadku nieskorzystania ze złożonej propozycji podnoszą, że poszkodowani nie wypełniają ciążącego na nich obowiązku współpracy z ubezpieczycielem, mającej na celu zapobieżenie zwiększenie rozmiaru szkody[4].

Jak słusznie zauważył Rzecznik Finansowy, w orzecznictwie brak było spójności co do tego, czy w ramach wcześniej wspomnianych powinności poszkodowanego należy ująć również obowiązek skorzystania z oferowanych przez ubezpieczycieli ulg i rabatów. Część sądów przyjmowało, że nieskorzystanie z propozycji zakładu ubezpieczeń stanowi postawę do ograniczenia wysokości odszkodowania. Z kolei w innych orzeczeniach podnoszono, że poszkodowany nie ma obowiązku poszukiwania podmiotu oferującego najtańszą naprawę pojazdu, a obowiązek współpracy z ubezpieczycielem nie może ograniczać prawa wyboru sposobu naprawienia szkody, w tym też wyboru warsztatu.

Pomniejszać czy nie?

Sąd Najwyższy w swoim orzeczeniu rozróżnił dwie sytuacje:

1. w przypadku poniesienia bądź zobowiązania się do poniesienia przez poszkodowanego kosztów naprawy pojazdu, wysokość odszkodowania z ubezpieczenia OC ppm powinna odpowiadać tym kosztom, chyba że w danych okolicznościach są one oczywiście nieuzasadnione. W takiej sytuacji wysokość odszkodowania nie zależy od ulg i rabatów możliwych do uzyskania przez poszkodowanego od podmiotów współpracujących z ubezpieczycielem;
2. w sytuacji, gdy poszkodowany nie poniósł jeszcze kosztów naprawy pojazdu ani nie zobowiązał się do ich poniesienia, wysokość odszkodowania z ubezpieczenia OC ppm powinna odpowiadać przeciętnym kosztom naprawy na lokalnym rynku, z uwzględnieniem możliwych do uzyskania przez poszkodowanego ulg i rabatów, chyba że skorzystaniu z tych ulg i rabatów sprzeciwia się jego uzasadniony interes.

Najprościej rzecz ujmując, jeśli poszkodowany już zapłacił za naprawę pojazdu albo zobowiązał się do zapłaty, ubezpieczyciel powinien wypłacić odszkodowanie w wysokości odpowiadającej kosztom naprawy, chyba że w tym konkretnym przypadku są one nieuzasadnione. W takim wariancie możliwość skorzystania z ulg i rabatów pozostaje obojętna dla ustalenia wysokości odszkodowania.

Z kolei w przypadku, gdy poszkodowany nie zapłacił za naprawę pojazdu ani też nie zobowiązał się do zapłaty, odszkodowanie powinno odpowiadać średnim kosztom naprawy na lokalnym rynku. W takiej sytuacji ubezpieczyciel co do zasady uwzględnia ulgi i rabaty, jakie może uzyskać poszkodowany. Wyjątek stanowi przypadek, gdy zastosowanie takich upustów sprzeciwia się uzasadniony interes poszkodowanego.

Wnioski

Uchwałę SN należy ocenić jako korzystną dla poszkodowanych – rozwiewa ona wątpliwości pojawiające się od pewnego czasu w orzecznictwie. Jednocześnie trzeba zaznaczyć, że została ona podjęta przy udziale sędziów powołanych przez tzw. neoKRS, co zapewne zakłady ubezpieczeń będą podnosić przedstawiając swoje stanowiska procesowe.