Wpływ sporów konsorcjantów na realizację zamówienia publicznego

Podmioty działające na rynku zamówień publicznych uprawnione są do zawiązywania współpracy, wdrażanej w różnorodnych modelach i formach. Jedną z najpopularniejszych form współpracy pomiędzy podmiotami ubiegającymi się o uzyskanie zamówienia jest konsorcjum. Do wyjątków nie należą sytuacje,  w których kontynuacja współpracy podjętej przez konsorcjantów jest zagrożona np. w wyniku wystąpienia pomiędzy nimi sporów. W kwestii wpływu występujących pomiędzy konsorcjantami konfliktów na realizację zamówienia publicznego wypowiedział się Sąd Najwyższy (dalej: SN) w wyroku z dnia 6 lipca 2018 r., II CSK 562/17.

Stan faktyczny

Dwa podmioty rynkowe zawarły umowę konsorcjum w celu wspólnego ubiegania się o uzyskanie zamówienia publicznego na roboty budowlane a w przypadku wybrania ich oferty jako najkorzystniejszej, również w celu należytego wykonania umowy w sprawie zamówienia publicznego. Umowa konsorcjum została zawarta na czas oznaczony:

1. w razie nieuzyskania zamówienia, do czasu zakończenia postępowania przetargowego;
2. w przypadku uzyskania zamówienia publicznego, do dnia zakończenia rozliczeń pomiędzy stronami wynikających lub będących w związku z umową o zamówienie publiczne, nie krócej niż na czas wykonania przez konsorcjum wszystkich obowiązków i uprawnień wynikających lub będących w związku z umową o zamówienie publiczne.

Jednemu z konsorcjantów powierzona została funkcja lidera, a drugi był tzw. partnerem zwykłym. Na podstawie umowy konsorcjum i ze względu na jej zawarcie, partner zwykły udzielił liderowi pełnomocnictwa m.in. do dokonywania rozliczeń z zamawiającym i wystawiania faktur oraz przyjmowania zapłaty od zamawiającego, na rzecz i w imieniu wszystkich stron razem i każdej z osobna. Pełnomocnictwo zostało określone jako nieodwołalne.

Oferta konsorcjum została przez zamawiającego wybrana jako najkorzystniejsza, co stanowiło podstawę do zawarcia z nim umowy w sprawie zamówienia publicznego. W toku wykonywania zamówienia, partner zwykły oświadczył liderowi konsorcjum, że wypowiada umowę konsorcjum oraz odwołuje pełnomocnictwo ze skutkiem natychmiastowym. Wpływ powyższego na realizację zamówienia publicznego, w szczególności na sposób spełnienia przez zamawiającego świadczenia polegającego na zapłacie wykonawcy wynagrodzenia ocenił SN.

Odwołanie pełnomocnictwa udzielonego liderowi a interes zamawiającego

Sąd Najwyższy podniósł, że „co do zasady, trzeba się zgodzić z powodem, że stosunek pełnomocnictwa opiera się na zaufaniu, którym udzielający go podmiot darzy umocowaną przez siebie osobę. Z art. 101 § 1 K.c. wynika, że pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą jego udzielenia. W wyroku z 24 stycznia 2008 r., I CSK 362/07 (OSNC 2009, nr 3, poz. 46), Sąd Najwyższy wyjaśnił – i przytoczył przykłady regulacji szczegółowych, które tę tezę wspierają – że zastrzeżenie na podstawie art. 101 § 1 K.c. nieodwołalności pełnomocnictwa nie obejmuje odwołania pełnomocnictwa z ważnych powodów, gdyż w stosunkach cywilnoprawnych opartych na zaufaniu zasadą jest możliwość zakończenia zawsze takiego stosunku przez stronę z ważnych powodów, a więc nawet przed ustalonym terminem jego trwania (…).

Należy jednak zwrócić uwagę, że „stosunek, w jakim pozostają współdziałający jako wykonawca zamówienia publicznego istotnie angażuje także interesy zamawiającego, któremu przez czas związania umową i jej wykonywania musi być zagwarantowana pewność, że ma do czynienia z jednym ośrodkiem decyzyjnym i nie jest wikłany w konflikty między konsorcjantami. W okolicznościach ustalonych w sprawie, złożenie przez powoda liderowi konsorcjum oświadczenia o wypowiedzeniu pełnomocnictwa udzielonego do reprezentowania także powoda jako partnera konsorcjum wobec pozwanego jako zamawiającego nie mogło – z uwagi na zastrzeżenie w pełnomocnictwie podanym do wiadomości pozwanego jego nieodwołalności z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą jego udzielenia -rodzić skutków prawnych”.

Odwołanie pełnomocnictwa a modyfikacja umowy w sprawie zamówienia publicznego

W ramach uzasadnienie wyroku SN poruszył również kwestię dopuszczalności odwołania pełnomocnictwa ze względu na wpływ tej jednostronnej czynności na umowę w sprawie zamówienia publicznego. „Co do zasady umowy zawierane przez strony mogą być przez nie zmieniane, i to nawet już po przystąpieniu do ich wykonywania. Jeśli ustawodawca ogranicza lub nawet wyłącza możliwość dokonywania zmian niektórych umów, to dzieje się to nie bez przyczyny. W takim przypadku odwołanie się do ogólnie sformułowanych w art. 3541 K.c. dyrektyw wykonywania zobowiązań, w celu usprawiedliwienia innego postępowania niż zgodny z treścią zawartej umowy i uznania go za wykonywanie umowy, mogłoby naruszać standard jej niezmienialności. Z odwołaniem się do ogólnych dyrektyw wykonywania zobowiązań powód w niniejszej sprawie dąży do osiągnięcia rezultatu, do którego nie mogły go doprowadzić oświadczenia składane liderowi konsorcjum i pozwanemu (zamawiającemu – przypis K.R), gdyż mocą swoich własnych, jednostronnych oświadczeń (…) nie mógł doprowadzić do zmiany umowy z pozwanym zawartej w reżimie ustawy o zamówieniach publicznych. Przypomnieć trzeba, że cytowany wyżej art. 23 ust. 2 P.z.p. wymaga w warunkach ubiegania się o zamówienie publiczne przez konsorcjantów, aby jeden z nich udzielił drugiemu (liderowi) pełnomocnictwa do zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego. Takim pełnomocnictwem udzielonym mu przez powoda z zastrzeżeniem nieodwołalności w stosunku do pozwanego legitymował się Z. SA. (lider konsorcjum – przypis K.R.).”.

Trwałość stosunku konsorcjum

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 lipca 2018 r. sformułował ogólny wymóg względem umów konsorcjum zawieranych w celu wspólnego ubiegania się o zamówienie publicznego oraz realizacji umowy w sprawie zamówienia publicznego. „Umowa o współdziałanie zawierana przez osoby zamierzające wspólnie uzyskać status wykonawcy, do czego upoważnia art. 23 ust. 1 P.z.p., musi gwarantować stabilność stosunku między nimi na czas wykonywania zamówienia publicznego. Konflikty między wykonawcami współdziałającymi przy wykonywaniu wspólnie im udzielonego zamówienia publicznego (art. 23 ust. 1 P.z.p.) nie powinny przenosić się na ich relacje z zamawiającym i dlatego umowa o współdziałanie powinna określać mechanizmy ich likwidowania, bez destabilizowania stosunku prawnego, w którym wykonawcy pozostają z zamawiającym. Możliwość wspólnego ubiegania się o udzielenie zamówienia publicznego została przewidziana przez ustawodawcę dla poprawienia sytuacji, w jakiej znajdują się podmioty zabiegające o udzielenie im zamówienia publicznego, ale nie może ona stanowić zagrożenia dla interesów zamawiającego i widoków na osiągnięcie celu, do którego zmierzał w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Osiągnięciu takiego stanu służy oparcie relacji między współdziałającymi konsorcjantami na pełnomocnictwie, którego jeden z nich udziela drugiemu do działań podejmowanych wobec zamawiającego, a mających związek z wykonywaniem umowy zawartej na podstawie ustawy o zamówieniach publicznych”.

Uwzględniając stanowisko wyrażone przez SN w przytoczonym wyroku, podmioty rynkowe rozważające wspólne ubieganie się o uzyskanie zamówienia a następnie współdziałanie przy jego realizowaniu, powinny z możliwie najwyższą starannością dobierać swoich partnerów biznesowych, jak również kształtować stosunki łączące konsorcjantów z uwzględnieniem specyfiki zamówień publicznych.